काठमाडौं । केही दशक अगाडिसम्म पनि केही गर्नुपर्यो भने चिनेजानेका, आफन्त तथा साहू महाजनसँग मात्र ऋण लिने चलन थियो । मानिसको जीवनशैलीमा आएको परिवर्तन, बदलिँदो अर्थव्यवस्था तथा विश्वव्यापीकरणको प्रभावले यसको दायारामा परिवर्तन ल्याएको छ ।
पछिल्लो समय बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको संख्या र पहुँच बढेसँगै नेपालमा पनि व्यावसायीक तथा व्यक्तिगत प्रयोजनको लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुबाट ऋण लिने प्रचलन बढ्दै गएको । आफ्नो आम्दानी तथा पूँजीले मात्र व्यवसाय गर्न पर्याप्त नहुने भएकाले साना व्यापारीदेखि ठूला व्यावसायी समेत ऋण लिन बैंकमा जाने गर्छन ।
मानिसहरुले घरजग्गा,सवारीसाधन खरिद गर्न,सेयरमा लगानी गर्नदेखि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका उद्योग संचालन गर्न ऋण लिने गर्छन् । यसले एकातिर व्यावसायीलाई आफ्नो उद्योगधन्दा विस्तारमा सहजता प्रदान गरेको छ भने अर्कोतर्फ बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कमाई बढाएको छ ।
तपाईं कुनैपनि व्यावसायीक वा व्यक्तिगत प्रयोजनको लागि बैंकबाट ऋण लिने सोचमा हुनुहुन्छ ? अथवा कुन बैंकमा सबैभन्दा सस्तो ब्याजदरमा ऋण पाइन्छ भन्ने थाहा नपाएर भौंतारिरहनु भएको छ ? तपाईंहरुको जिज्ञासालाई समेट्न सहज होस् भनेर हामीले २८ वटा वाणिज्य बैंकको आधारदरको बारेमा जानकारी दिने प्रयास गरेका छौं ।
कुन बैंकबाट ऋण लिदा सस्तो ब्याजमा पैसा पाइन्छ त ? यसको लागि तपाइईंले बैंकहरुको आधार दर (बेस रेट) कति छ भनेर हेर्नुपर्ने हुन्छ ।आधार दरले नै कुनै पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुबाट ऋण लिँदा सस्तो वा महंगो ब्याज तिर्नु पर्छ भन्ने निर्धारण गर्दछ ।
बैंकहरुले ऋण लगानी गर्दा वित्तीय विवरणमा प्रकाशित गर्ने आधार दरभन्दा केही महंगो ब्याज लिन्छन् । यसमा उनीहरुले केही प्रतिशत प्रिमिय जोडेर कर्जा लगानी गर्छन् ।
नियामक निकाय नेपाल राष्ट्र बैंकले नैं बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले आधार दरमा प्रिमियम थप गरेर कर्जा लगानी गर्न पाउने नीतिगत व्यवस्था गरेको छ । तर, आधार दरमा कतिसम्म प्रिमियम जोडर कर्जाको ब्याजदर कायम गर्ने भन्ने स्पष्ट तोकेको छैन् ।
राष्ट्र बैंकले निक्षेप र कर्जाको ब्याज अन्तर (स्प्रेड) दर भने ५ प्रतिशत भन्दा बढी हुन नहुने व्यवस्था गरेको छ । साथै चालू आर्थिक वर्षको असार मसान्तसम्ममा स्प्रेडदर ४.५ प्रतिशतभन्दा कममा झार्न बैंकहरुलाई निर्देशन दिएको छ ।
बैंकहरुले ऋण लगानी गर्दा कर्जाको प्रकृति अनुसार आफैंले प्रिमियम निर्धारण गर्ने गरेका छन् । अहिले बैंकहरुले आधारदरमा कर्जाको प्रकृति अनुसार शून्यदेखि ८ प्रतिशतसम्म प्रिमियम जोडेर कर्जा लगानी गर्दै आएका छन् ।
बैंकहरूले न्यूनतम् ८ प्रतिशतदेखि १८ प्रतिशतसम्म ब्याजदरमा कर्जा लगानी गरेका छन् । ‘क’ वर्गका वाणिज्य बैंकहरुले पर्याप्त मात्रमा निक्षेप संकलन गर्न नसक्दा कर्जाको ब्याजदर विकास बैंक र फाइनान्स कम्पनीकै हाराहारीमा पुगेको छ ।
कुन बैंकबाट ऋण लिँदा ब्याजदर सस्तो ?
वाणिज्य बैंकहरुले प्रकाशित गरेको चालू आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरण अनुसार सबैभन्दा कम आधार ब्याजदर पूर्ण सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको रहेको छ । यसको आधार ब्याजदर ६.६ प्रतिशत मात्र छ ।
बैंकले यो आधारदरमा न्यूनतम् १ प्रतिशतदेखि कर्जाको प्रकृति अनुसार थप प्रिमियम जोडेर कर्जा लगानी गर्दछ । वाणिज्य बैंकबाट न्यूनतम् ७.६ प्रतिशत ब्यादजरमा ऋण पाउन सकिन्छ । बेसरेटका आधारमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक सबैभन्दा सस्तो ब्याजदरमा ऋण दिने बैंक हो ।
राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकपछि सस्तो ब्याजदरमा ऋण दिने बैंकहरुमा विदेशि लगानीको स्ट्यान्डर्ड चार्टर, नबिल र सरकारी लगानीकै नेपाल बैंक रहेका छन् । यिनीहरुको आधारदर क्रमशः ७.६३, ७.८४ र ७.९४ प्रतिशत रहेको छ ।
यस्तै, तीन बैंकको आधारदर ९ प्रतिशत भन्दा कम रहेको छ । नेपाल इन्भेष्टमेन्ट, एभरेष्ट र हिमालयन बैंकको आधार ब्याजदर क्रमशः ८.४८, ८.८० र ८.९३ रहेको छ । यी बैंकहरु पनि तुलनात्मक रुपमा सस्तो ब्याजदरमा कर्जा दिने बैंकहरुको सूचीमा पर्दछन् ।
कर्जा लगानीमा ब्याजदरको हिसाबले १० प्रतिशतभन्दा कम ब्याजदर मा ऋण दिने बैंकहरुलाई मध्यम स्तरको बैंकको रुपमा लिइन्छ । यस्तो सूचीमा ८ वटा बैंकहरु रहेका छन् । प्रगतिपथमा लम्किँदै गरेका सानिमा, प्रभु, ग्लोबल आइएमई, एनआइसी एशिया बैंकको आधार दर क्रमशः ९.२१, ९.२४, ९.४४ र ९.५१ रहेको छ ।
यस्तै, प्राइम कमर्शियल, नेपाल बंगलदेश, एसबीआइ र सनराइज बैंकको पनि अधार ब्याजदर १० प्रतिशतभन्दा कम रहेको छ । यिनीहरुको अधार ब्याजदर क्रमशः ९.६७, ९.८७, ९.९४ र ९.९७ प्रतिशत रहेको छ ।
कर्जा लगानीमा ब्याजदरको हिसाबले १० प्रतिशतभन्दा बढी ब्याजदर हुने बैंकहरुलाई महँगो बैंकका रुपमा लिइन्छ । १३ वटा वाणिज्य बैंकहरुको आधार ब्याजदर १० प्रतिशतदेखि ११ प्रतिशतसम्म रहेको छ ।
सिद्धार्थ, बैंक अफ काठमाण्डू, जनता, कृषि विकास, मेगा, लक्ष्मी, एनएमबी, माछापुच्छे, कुमारी, सिटिजन्स्, सेञ्चुरी कर्मशियल र एनसीसी बैकको आधार ब्याजदर १० देखि ११ प्रतिशतको बीचमा रहेको छ ।
ब्यादरको आधारमा सिभिल बैंक सबैभन्दा महँगाे बैंकका रूपमा रहेका छ। यसकाे आधार ब्याजदर ११.११ प्रतिशत छ ।
बैंकहरुको आफ्नो आधार ब्याजदरमा कर्जाको प्रकृति अनुसार बैंकहरुले न्यूनतम शून्य प्रतिशतदेखि अधिकतम् ८ प्रतिशतसम्म थप प्रिमियम जोडेर कर्जाको ब्याज हिसाब गर्दै आएका छन् । यसको आधारमा बैंकबाट लिने कर्जाकाे ब्याजदर न्यूनतम आधारदर सरह नै र अधिकतम् १८ प्रतिशतसम्म पर्ने गरेकाे छ ।
नोटः यहाँ प्रस्तुत सामाग्री बैंकहरुले प्रकाशन गरेको चालू आवको प्रथम त्रैमासिक वित्तीय विवरणको आधारमा तयार पारिएको हो ।
