काठमाडौं । सेयर धितो कर्जा (मार्जिन नेचर लोन) झन्डै एकतिहाईले घटेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको कडाइपछि पछिल्लो दुई वर्षमा सेयर धितो कर्जा ३० प्रतिशतले घटेको हो ।
राष्ट्र बैंकले आव २०७८/७९ को मौद्रिक नीतिमार्फत एक व्यक्तिले एउटा बैंकबाट ४ करोड र समग्र वित्तीय प्रणालीबाट १२ करोड बढी ऋण लिन नपाइने व्यवस्था गरेको थियो । त्यस्तै, सेयर धितो कर्जाको जोखिमभार १०० प्रतिशतबाट बढाएर १५० प्रतिशत पुर्याएको थियो । त्यसयता बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाह हुने सेयर कर्जा ह्वात्तै घटेको तथ्यांकले देखाएको छ ।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार २०७८ असारसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाले १ खर्ब ६ अर्ब रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेकोमा गत वर्ष २०७९/८० जेठ मसान्त आइपुग्दा ३१ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँले घटेर ७४ अर्ब ६९ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ ।
राष्ट्र बैंकको कडाइपछि पहिलो वर्ष सेयर कर्जा २६ अर्बले घटेर २०७९ असाररम्म ८० अर्ब ५० करोडमा झरेको थियो भने गत वर्ष ६ अर्बले घटेर ७४ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँमा आइपुगेका छ ।
कोभिडपछि अर्थतन्त्र पुनरुत्थानमा अधिक कर्जा प्रवाह हुँदा बैंकिङ प्रणालीमा तरलता अभाव भयो । उक्त रकम सेयर बजार र घरजग्गा जस्ता अनुत्पादक क्षेत्रमा गएको आशंकामा राष्ट्र नीतिगत कडाइ सुरु गरेको थियो । राष्ट्र बैंकको कडाइपछि स्वयम् बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले नै सेयर कर्जा लगानीमा चासो देखाउन छाडेका थिए । अहिले बैंकिङ प्रणालीमा ४ खर्ब बढी तरलता भए पनि बैंकहरूले सेयर कर्जालाई प्राथमिकता दिएका छैनन् ।
राष्ट्र बैंकले गत वर्ष ४ करोडको सीमा हटाए पनि १२ करोडको सीमा यथावत नै राखेको छ । जसकारण ठूला लगानीकर्ताले आफूले चाहेजति ऋण लिन नपाउँदा पनि सेयर कर्जा लगानीमा गिरावट आएको हो । हुन त गत वर्ष बैंकहरूको समग्र कर्जा विस्तार नै सुस्त रहेको छ । राष्ट्र बैंकले गत वर्ष निजी क्षेत्रतर्फ साढे १२ प्रतिशत कर्जा लगानी गर्ने लक्ष्य राखेको भए पनि ३ प्रतिशत मात्र कर्जा विस्तार भएको छ ।
यस्तै, डेढवर्ष यता नेपाली सेयर बजार बियरिस ट्रेन्डमा छ भने ब्याजदर समेत महँगो छ । घट्दो बजार र महँगो ब्याजका कारण समेत सेयर कर्जाको माग घटेको बैंकरहरू बताउँछन् ।
अघिल्लो वर्ष भदौमा ३१९८ अंक पुगेको नेप्से परिसूचक त्यसयता लगातार घटेर १८०० विन्दुसम्म आइपुगेको थियो भने अहिले २१५० विन्दु हाराहारीमा छ । लगातार बजार घट्दा लगानीकर्ताले पनि ऋण लिएर सेयर किन्ने आँट गरेका छैन ।
यसै समय वित्तीय प्रणालीमा तरलता अभावले कर्जाको ब्याजदर १८ प्रतिशतसम्म पुग्यो । एकातिर नियामकको नीतिगत कडाइ र अर्कोतिर उच्च ब्याजदरका कारण घट्दो बजारमा लगानी गरेर डुब्ने जोखिम देखिएकाले धेरैले सेयर कर्जाको माग नै गरेनन् । लगानीकर्ताको मनोबल खस्किँदा पनि सेयर कर्जाको माग पनि बढ्न नसकेको वित्तीय क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन् ।
