काठमाडौं । आवासीय अपार्टमेन्ट निर्माणमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी ५ वर्षमा झन्डै दोब्बरले वृद्धि भएको छ । पछिल्लो समय अपार्टमेन्ट निर्माण गर्ने क्रम बढेसँगै बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ऋण लगानी पनि बढाएका हुन् ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार चालु आर्थिक वर्षको फागुन मसान्तसम्म आवासीय अपार्टमेन्ट निर्माणमा वित्तीय संस्थाले कुल २६ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका छन् । जबकी आर्थिक वर्ष २०७५/७६ सम्म वित्तीय संस्थाहरूको अपार्टमेन्टमा लगानी १४ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ रहेको थियो । पछिल्लो ५ वर्षमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले अपार्टमेन्ट व्यवसायमा थप ११ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका हुन् ।
सहरी क्षेत्रमा जमिनको अभावका कारण एकीकृत आवासीय संरचना निर्माणको लहर, भूकम्पपछिको पुनःनिर्माण, व्यवसायीक प्रयोजनको उद्देश्यका लागि अपार्टमेन्ट निर्माणको क्रम बढेसँगै वित्तीय संस्थाले पनि लगानी बढाएका हुन ।
यद्यपि, हाल भने तरलता अभाव र राष्ट्र बैंकको कडाइका कारण अपार्टमेन्ट निर्माणका लागि कर्जा पाउन मुस्किल रहेको व्यवसायीहरू बताउँछन् । नेपाल जग्गा तथा आवास व्यवसायी महासंघका उपाध्यक्ष विदुर धमला अहिले निर्माणका लागि बैंकबाट ऋण सहजै पाउने अस्था नरहेको बताउँछन् ।
‘अर्थतन्त्रमा आएको संकटका कारण बजार नै समस्यामा छ । नयाँ कर्जा पाउने कुरै छैन,’ उनले भने, ‘निर्माण कार्य अघि बढ्न सकेको छैन् । निर्माणको लागि तयारी गरेकाहरूले पनि खासै स्वीकृति पाएका छैनन् ।’
भूकम्पपछि नयाँ संरचना निर्माणमा सरकारको कडाइका कारण थप नयाँ अपार्टमेन्टका संरचनाहरू बन्न नसकेको उनले बताए । २०७२ को भूकम्पपछि सरकारले ठूला संरचना निर्माणमा कडाइ गरेको थियो । जसको कारण नयाँ निर्माणको गर्ने व्यवसायीहरूले सहज रुपमा अनुमति पाइरहेका छैनन् भने पुरानै स्वीकृत भएकाहरू समेत निर्माणमा समस्या भएको व्यवसायीहरू बताउँछन् ।
यद्यपि, राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले पछिल्लो पाँच वर्षमै अपार्टमेन्ट निर्माणको लागि दोब्बरले कर्जा लगानी बढेको देखाउँछ । २०७६ सम्म उपत्यका विकास प्राधिकरणबाट साढे ६ हजार हाउजिङ विकास, साढे १५ हजार अपार्टमेट आयोजनाहरुले स्वीकृति लिएका थिए । कोभिडपछि अर्थतन्त्र पुनरुत्थान गर्न राष्ट्र बैंकले प्रणालीमा सहज रुपमा तरलता प्रवाह गर्ने नीति लिएको थियो । सो नीतिका कारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी घरजग्गामा गएको आकलन गरिएको छ ।
प्रणालीमा भएको स्रोत घरजग्गा र रियल स्टेटमा गएपछि संस्थाहरूले गत वर्षदेखि तरलता अभावको सामना गरिरहेका छन् । बैंकिङ प्रणालीको रकम अनुत्पादक क्षेत्रमा गएको आकलन सहित राष्ट्र बैंकले यस क्षेत्रमा कर्जा लगानी गर्न बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई कडाइ गरेको छ ।
राष्ट्र बैंकले बैंकहरूलाई घरजग्गामा लगानी गर्न गरेको कडाइका कारण ऋण पाउन थप समस्या भएको व्यवसायीको भनाइ छ । हालसम्म घरजग्गा क्षेत्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल कर्जा लगानी ५ खर्ब ८० अर्ब रुपैयाँ पुगेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ ।
वित्तीय संस्थाहरूले घरजग्गामा हालसम्म लगानी गरेको सो रकम मध्ये ३ खर्ब ४७ अर्ब व्यक्तिगत आवास निर्माणमा प्रवाह भएको छ । यसैगरी, २ खर्ब ३३ अर्ब जग्गा प्लटिङ, अपार्टमेन्ट निर्माण र व्यवसायीक कम्पलेक्स निर्माणमा संस्थाहरूले लगानी गरेका छन् ।
घरजग्गा क्षेत्रमा संस्थाहरूले लगानी गरेको कर्जा कुल कर्जाको १२ प्रतिशत हिस्सा हो । यस अवधिसम्म वित्तीय संस्थाहरूले कुल ४८ खर्ब २२ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका छन् ।
राष्ट्र बैंकको नीतिगत कडाइका बाबजुत घरजग्गामा संस्थाहरूको लगानी बढ्दो छ । लगानीको न्यून जोखिममा प्रतिफल आइरहने र अनुत्पादक भए पनि सुरक्षित व्यवसाय मानिने भएकाले यस्ता क्षेत्रमा वित्तीय संस्थाले सहजै ऋण प्रवाह गर्ने गरेका छन् ।
