काठमाडौं । नेपालमा जुत्ताको आन्तरिक उत्पादन मागको ६० देखि ६५ प्रतिशत सम्म रहेको छ । कूल ९ देखि १० करोड जोडि जुत्ता माग रहेकोमा हाल त्यसको ६५ प्रतिशत मात्र नेपालमै उत्पादन हुँदै आएको छ । अन्य सबै जुत्ता विदेशबाट आयात हुने गर्छ ।

नेपाल फुटवेयर महासंघका अध्यक्ष कुष्ण कुमार फुयाल जुत्ताको उत्पादन १० प्रतिशतले बढ्ने क्रममा रहेको बताए । २०७२ साल पछि जुत्ताको उत्पादन ४० प्रतिशतमा पुगेपनि हाल बढेर ६५ प्रतिशतमा पुगेको उनले दाबी गरे ।

उनका अनुसार हाल नेपालमा जुत्ता उत्पादनमा ३० अर्ब बढी लगानी रहेको छ । सुरुमा बाँसबारी छाला जुत्ता उद्योगबाट सुरु भएको जुत्ता उद्योगले निजी क्षेत्रमा आएपछि ‘यूर्टन’ लिएको हो । घाटामा गएको सरकारी जुत्ता उद्योग हाल निजी क्षेत्रमा आएपछि सुधार हुँदै आएको छ । नेपालमा हालसम्म आइपुग्दा १५ सय बढी जुत्ता उद्योगहरु रहेका छन् ।

दिनप्रतिदिन नेपाली जुत्ता उत्पादन बढ्ने क्रममा रहेकोले जुत्ता आयातको मूल्य बढे पनि त्यसको संख्या नबढेको फुयालको भनाई छ । हाल बजारमा नेपाली जुत्ताको औसत मूल्य पुरुषको १ हजारदेखि ५ हजारसम्म रहेको छ भने महिलाको जुत्ता ३ सयदेखि माथी रहेको उनले जानकारी दिए । ७५ वटाभन्दा बढी ठूला उद्योगहरुले नेपाली बजारमा जुत्ता उत्पादन गर्छ भने ८ सय ५० भन्दा स–साना उद्योग दर्ता भइ विभिन्न खालका जुत्ता चप्पल उत्पादन गरिरहेका छन् ।

नेपालको जुत्ता गुणस्तरीयर वारेन्टि सहितको भएकाले त्यसमा नेपाली उपभोक्ताको आकर्षण बढ्दो क्रममा रहेको उनले बताए ।हाल नेपाली जुत्तामा ६ महिना वारेन्टी र १ वर्ष टिक्ने गुणस्तर रहेको उनले बताए । यसको गुणस्तरकै कारण नेपाली जुत्ता नेपाल बाहिर निर्यात हुने भए पनि त्यसको निर्यातमा भने वृद्धि गर्न सकिएको छैन ।

‘पहिलो प्राथमित्तामा नेपाली उपभोक्ता राखिएकाले नेपालमा पुग्ने जुत्ता उत्पादन पछि निर्यातलाई पनि बढाउने छौँ, हाल आन्तरिक उत्पादन पूरा गर्ने योजनामा छौँ,’ अध्यक्ष फुयालले चाणक्य पोष्टसँग भने ।

उनका अनुसार विगतमा दशैँमा मात्र नयाँ जुत्ता लुगा किन्ने संस्कार भएपनि पनि हाल आएर दशैँमा मात्र नभई आवश्यकता अनुसार जुनसुकै समयमा पनि जुत्ता किन्ने प्रचलन आएको छ । यस कारण बजारमा अन्य समयको भन्दा दशैँमा बढी व्यापार हुने भए पनि हाल अन्य समयमा पनि जुत्ताको व्यापार राम्रो रहेको उनले बताए ।

अन्य आयातीत जुत्ताको तुलनामा नेपाली जुत्ता उत्कृष्ट र सस्तो भएका कारण पनि नेपाली जुत्ता उपभोक्ताको रोजाइमा पर्न आएको उनको भनाई छ ।

जुत्ता आयात ८५ प्रतिशतले बढ्यो

जुत्ता आयात ८५ प्रतिशत अर्थात ३ अर्ब ४४ करोड २१ लाख रुपैयाँले बढेको छ । गत आर्थिक वर्षमा नेपालमा ७ अर्ब ५१ करोड ८७ लाख रुपैयाँ बराबरको जुत्ता चप्पल आयात भएको छ ।

यस्तै आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा ४ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ बराबरको ६६ लाख रुपैयाँ बराबरका जुत्ता चप्पल आयात भएका थिए । चालू आवको पहिलो महिनामा ६ करोड बढी रकमका जुत्ता, चप्पल तथा त्यसका कच्चा पदार्थहरु आयात भएका छन् ।

निर्यात घट्दो

नेपालको जुत्ता निर्यात भने वर्षेनी घट्दो क्रममा रहेको छ । नेपाली जुत्ता निर्यात ३७ प्रतिशत अर्थात ३४ करोड ४५ लाख रुपैयाँ बराबरले निर्यात घट्ने क्रममा रहेको छ ।

चालू आर्थिक वर्षको पहिलो महिना साउनमा ५ अर्ब बराबरका नेपाली जुत्ता चप्पल निर्यात भएको भन्सारको तथ्यांकले देखाएको छ ।
आव २०७५/७६ मा भने निर्यात कुल ९३ करोड ८७ लाख ३४ हजार रुपैयाँ बारबर रहेको थियो । त्यस अघि आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा १ अर्ब २८ करोड ३२ लाख रुपैयाँ बराबरको जुत्ता निर्यात भएको थियो ।

जुत्ता व्यवसाय विस्तारमा सरकाको भूमिका

सरकारले नेपाली उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने बताउँदै आए पनि त्यो व्यवहारिक रुपमा लागू हुन सकेको छैन । नेपालमा उत्पादन हुने जति जुत्ता सरकारी कर्मचारीले मात्र प्रयोग गरे पनि नेपालमा जुत्ताको व्यापार फस्टाउने र उत्पादन बढाउन सकिने व्यवसायी बताउँछन् ।

नेपालमा जुत्ताको व्यवसायलाई बढाउनका लागि उद्योगहरुको क्षमता विकास गर्नुपर्ने हुन्छ भने, उद्योगमा प्रयोग हुने उपकरणमा समेत परिवर्तन ल्याउन आवश्यक रहेको छ ।

कतिपय ठूला उद्योग व्यवसायीले आधुनीक उपकरण ल्याए पनि अनय उद्योगहरुले त्यसको प्रयोग नगर्दा समेत जुत्ता उत्पादन उपभोक्तासम्म आइपुग्दा महँगीने गरेको छ ।

नेपालमा जुत्ता उत्पादनको लागत मध्ये २० प्रतिशत लागत मजदुरको ज्यालामा जानेको गरेको छ । यदि नयाँ प्रविधिको प्रयोग र उच्चतम सीप भएका कालिगढको उपलब्धता हुने हो भने पनि लागत केही घट्न सक्छ ।

नेपालमा जुत्ता उद्योगको इतिहास

नेपालमा वि.सं. २०२२ सालमा बाँसबारी छालाजुत्ता कारखाना स्थापना भएपछि जुत्ता चप्पलको उत्पादन विधिवत सुरुवात भएको हो । त्यस यता नेपाली स्वदेशी उत्पादन हुन थालेको थियो ।

बाँसबारी छालाजुत्ता उद्योगले नेपाल भएको छालाको प्रयोग गरी जुत्ता उत्पादन गर्ने गर्दथ्यो । हाल यो बन्द जस्तै रहेको छ ।
हाल नेपालमा वर्षेनी १५ देखि २० प्रतिशतका दरमा नेपाली जुत्ता चप्पलको बजार बढेरहेको व्यवसायी बताउँछन । नेपाली बजारमा स्वदेशी ब्राण्डको विश्वानियता पनि बढिरहेको छ ।

आर्थिक वर्ष २०७४/०७५ मा नेपालीहरुको प्रतिव्यक्ति उपभोग दर २.६६ रहेको जानकारी गौतम दिए । त्यहि आर्थिक वर्षमा १ अर्ब २८ करोड ५० लाख ५ हजार बरारबको जुत्ता चप्पल निर्यात भएको तथ्याङ्क रहेको छ ।