काठमाडौं । नेपालमा ड्राइभिङ पेशा आफैमा चुनौतीपूर्ण पेशाका रूपमा लिइन्छ । सडकको भौगोलिक अवस्था, समाजको बुझाइ, हेर्ने नजर लगायत कारणले पनि ड्राइभिङ पेशा चुनौतीपूर्ण मानिन्छ । अत्यावश्यक सेवा भित्र पर्ने भए पनि यो पेशा मानिसको रोजाइको नभएर बाध्यताको रूपमा अगालिने पेशामा लिइन्छ ।

अहिले पनि व्यक्तिगत (निजी) बाहेक सार्वजनिक सवारीसाधन चलाउने अधिकांश चालकहरु रहरले नभई रोजीरोटीका लागि बाध्यताले गाडी चलाउनु परेको बताउँछन् ।

समाजमा अहिले पनि ड्राइभिङ पेशा पुरुषले गर्ने पेशाका रुपमा चिनिन्छ । अझै पनि सार्वजनिक यातायातमा झन्डै ९९ प्रतिशत चालक पुरुष नै रहेका छन् । महिला चालक नगन्य मात्रमा रहेका छन् । यद्यपि, पछिल्लो समय भने महिला चालकको संख्या पनि बढ्दो क्रममा छ ।

यस्तै, रहरले नभई आफ्नो र परिवारको पेट पाल्न ड्राइभिङ पेशा रोजेकी महिला हुन् स्याङ्जाकी ३९ वर्षीय ईश्वरी थापा । उनी नेपालकै पहिलो महिला ट्याक्सी चालकको नामले समेत चिनिन्छिन् । उनले ट्याक्सी चलाउन थालेको एकदशक बितिसकेको छ ।

१३ वर्ष अघि कुनै लक्ष्यबिनै काठमाडौं आएकी ईश्वरी सुरूमै ट्याक्सी ड्राइभर भएकी भने होइनन् । उनले सुरूमा आफ्नो दैनिक गुजारा गर्नकै लागि टेलर खोलिन् । टेलरले नचलेपछि उनले मासु पसल खोलिन । त्यसबाट पनि व्यवसायिक लाभ पाउन नसकेपछि उनी पेशा बदल्दै ट्याक्सी चलाउन थालिन् ।

‘मान्छेले सोचे जस्तो सफलता हात नपरेपछि काम बदल्नु भन्छन्, मेरो जीवनमा पनि त्यस्तै भयो । टेलर र मासु पसलमा सोचे जस्तो भएन, त्यसपछि ट्याक्सी चलाउन सुरू गरेँ,’ उनी भन्छिन् । उनले सोबेला बैंकबाट ९ लाख ऋणमा ट्याक्सी झिकेकी थिइन् ।

त्योबेला समाजले महिलाले पनि सार्वजनिक सवारी चलाउन सक्छन् भन्ने विश्वास नगरे पनि आफू त्यो गर्न सक्षम भएको उनी बताउँछिन् । ‘नेपाली समाजमा केटा मान्छेले गर्ने काम केटीले गर्दा खिसिटिउरी गर्ने चलन अझै छ । आजभन्दा १० वर्षअघि झन् कस्तो थियो होला आफैं सोच्नुस्,’ उनी भन्छिन्, ‘ट्याक्सी चलाउने काम सहज पक्कै छैन । चुनौती र समस्याबाट भाग्ने होइन । आफ्नो मेहनत ,लगाब र संघर्षले मान्छेलाई निखार्दै लैजान्छ । संघर्ष गरे अवश्य सफल भइन्छ ।’

१० वर्ष ट्याक्सी चलाउन सुरू गर्नेबेला भन्दा अहिले समाजको सोचाइ र हेर्न नजर समेत फेरिएको उनको अनुभव छ । ‘काम सुरू गर्दाको समयभन्दा अहिले पेसा गर्न सहज भएको छ तर केटाले गर्ने काम गरेको भन्ने पनि उत्तिकै छन् , मेरो पेसालाई स्यालोट गर्ने पनि उत्तिकै छन्, कामको तारिफ गर्दा खुसी लाग्छ , साँच्चै मैले ठूलो काम गरेको भन्ने लाग्छ,’ उनले भनिन् ।

सामान्य लेखपढ मात्र गर्न सक्ने थापा इमानदारपूर्वक काम गर्न सके सफलता हात पार्न सकिने बताउँछिन् । कुनै पनि काम सानोठूलो नहुने बरु मान्छेको सोच भने सानो रहेको उनको भनाइ छ । ‘कुनै पनि काम सानोठूलो हुँदैन, सानो त हाम्रो सोचाइ हुन्छ , आफ्नो काम इमानदार भएर गर्नुपर्छ,’ उनी भन्छिन् ।

यात्रुको रोजाइमा जान्छु

ट्याक्सी सार्वजनिक यातायात हो । सरकारले गुड्ने दूरी (मिटरका) आधारमा भाडादर तोकिदिएको छ । अहिले पनि अधिकांश ट्याक्सी चालक मिटरमा चल्न मान्दैन्न । तर ईश्वरी मिटरमा जाँदा घाटा लाग्ने भए पनि आफू यात्रुको रोजाइमा मिटरमा पनि जाने गरको बताउँछिन् ।

‘अहिले पनि धेरै ट्याक्सी चालक मिटरमा जान मान्दैनन् भन्ने सुन्छु । बार्गेनिङ धेरै हुन्छ । केही हद सत्य पनि होला । तर म चाहिँ यात्रुले जे भन्छन् सोही गर्छु । चालक भएपछि आफूले चाहेकोभन्दा पनि यात्रुले चाहे अनुसार गर्नुपर्छ, यात्रुको चाहानलाई ध्यान दिँदै मिटर र अफ मिटर दुवैमा जान्छु,’ उनी भन्छिन्

उनले ९ लाख रुपैयाँ ऋणग गरेर ट्याक्सी निकालेकी हुन् । उनले बिहान ६ देखि ४ बजेसम्म आफैँ ट्याक्सी चलाउँछिन भने रात्रीकालीन समय अरूलाई भाडामा दिने गरेकी छिन् । ट्याक्सीबाट हुने कमाइले किस्ता र घरपरिवार चलाउने गरेकी छिन् ।

उपत्यका बाहिर जाँदा आम्दानी धेरै

सामान्यतः ट्याक्सीको भाडा तुलनात्मक रुपमा सार्वजनिक बस, माइक्रोबसकोभन्दा धेरै हुन्छ । महङ्गो हुँदाहुँदै ट्याक्सी चढ्न् पर्ने धेरैको बाध्यता पनि हुन्छ । मानिसहरु प्रायःजसो छोटो दूरीमा आवत आवतजावतका लागि ट्याक्सी चढ्ने गर्छन् । छोटो दूरीमाभन्दा लामो दूरीम ट्याक्सीको यात्रा गर्ने कमै भेटिने उनको पनि अनुभव छ ।

तर, तुलनात्मक रुपमा भने लामो दूरी (उपत्यका बाहिर)को ट्रिप जाँदा फाइदा हुने उनी बताउँछिन् । काठमाडौं उपत्यका भित्र दैनिक २ हजार ५०० रुपैयाँसम्म कमाइ हुन्छ । काठमाडौं बाहिर जाँदा मिटरमाभन्दा प्राय आपसी समझदारीमा गइन्छ । त्यस्तोबेला अलि बढी फाइदा हुन्छ,’ उनी भन्छिन् ।

ट्याक्सी चलाउँदै समाज सेवा

पहिलो महिला ट्याक्सी चालक थापा आफ्नो पेसासँगै समाज सेवामा पनि उत्तिकै सक्रिय छिन् । कुनै संघसंस्थाको सहयोग विनै उनले विगत १० वर्षदेखि ४ जना बेसहारा बच्चाहरुको पालनपोषण गर्दै आएकी छिन् ।

‘मैले कमाएर आफूसहित अरुलाई पनि बचाउने गरेको छु । आफ्नो एउटा र अरु ४ जना अभिभावकविहीन छोराछोरीको हेरचाह गर्दै आएको छु, काठमाडौंको महङ्गी यही हो, एक जनाको कमाईले खर्च धान्न गाह्रो पर्ने रहेछ,’ थापा भन्छिन् । उनले विगत १० वर्षदेखि पाल्दै आएका ४ जनामध्ये २ भाइ छोरा अहिले आफ्नो खुट्टामा उभिन सक्ने भएर उनीबाट छुट्टै बस्न थालेका छन् भने बाँकी २ जना उनकै संरक्षणमै छन् ।

अहिलेसम्म ट्राफिक काबाहीमा परेको छैन

इमानदारपूर्वक आफ्नो काम गर्न सके कहिल्यै सजायको भागिदार हुन नपर्ने उनी बताउँछिन् । ट्याक्सी चलाउन सुरु गरेको १० वर्ष बिते पनि उनी अहिलेसम्म ट्राफिक कारबाहीमा परेकी छैनन् ।

‘मैले ट्याक्सी चलाउन थालेको १० वर्ष बित्यो । अनुशासित र नियमपूर्वक चलाएको छु । अहिलेसम्म एकपटक पनि ट्राफिक कारबाहीम परेको छैन । आफू इमानदार भए कसले किन कारबाही गर्ने ?,’ उनी भन्छिन् ।

आफू सकुन्जेल यही पेशा गर्ने थापा बताउँछिन् । ‘१० वर्षदेखि ट्याक्सी चदाउँदै आएको छु । सफलता र सम्मान पनि मिलेकै छ । अब सकुन्जेल यही कर्म गर्छु । अरू पेशा गर्दिन,’ उनी भन्छिन् ।

ट्याक्सीले दिलाएको खुसी

इमानदारपूर्वक आफ्नो काम गरे सबैले सफलता हात पार्न सक्छ । तर ईश्वरीको सफलतामा विभिन्न समयमा पहिलो ट्याक्सी चालकको रूपमा पाएको सम्मानले झन खुशी थपिएको छ । ‘ट्याक्सीकै कारण म धेरै पटक सम्मानीत भएको छु, सम्मानले काम गर्न थप हौसल्ला मिल्छ,’ उनी भन्छिन्  ।

थापालाई हालसम्म नेपाल राष्ट्रिय प्रगतिशील यातायात श्रमिक संगठन, अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी यूनियन, र जोन्टा क्लब अफ काठमाडौंले नेपालको पहिलो महिला टयाक्सी चाललको रूपमा सम्मान गरिसकेको छ । यस्ता सम्मानले हौसल्ला सहित जिम्मेवार बढाउने उनको भनाइ छ ।

‘ट्याक्सी चलाउनु मेरो पेशा हो । यो पेशा गर्दा पनि सम्मानित भइन्छ भन्ने लाग्दैन्थ्यो । तर, मैले यही बीचमा धेरै सम्मान पाएँ । यसले मलाई धेरै खुसी दिएको छ,’ उनी भन्छिन् । विगतमा महिला चालक नै नदेखेको बताउने उनी अहिले धेरै दिदीबहिनी सवारीसाधन चालकको रूपमा अघि बढेको देख्दा आफूलाई खुसी लाग्ने गरेको उनी बताउँछिन् ।

अझै पनि आर्थिक रूपमा सम्पन्न नभए समाजमा हेप्ने प्रवृत्ति रहेको बताउने उनी आफू सक्षम भए कसैले हेप्न नसक्ने बताउँछिन् । ‘हाम्रो समाजमा महिला दिदीबहिनीहरु पछि परेका छौं, जबसम्म आर्थिक रूपमा सक्षम भइँदैन, तबसम्म हेपाइ सहनु पर्छ, त्यसकारण काम सानोठूलो नभनी मेहनतका साथ गर्नुपर्छ ।’