काठमाडौं । गत आर्थिक वर्षका वाणिज्य बैंकहरुको नाफा घटेसँगै वितरण योग्य नाफा (लाभांश क्षमता)मा पनि गिरावट आएको छ ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा औसतमा ११ प्रतिशतले नाफा घटाएका बैंकहरुको गत वर्षमा वितरण योग्य नाफा करिब ३३ प्रतिशत अर्थात १४ अर्ब ६५ करोडले घटेको छ ।
गत आवमा २७ वाणिज्य बैंकहरुले ५४ अर्ब ३१ करोड ६० रुपैयाँमा खुद नाफा कमाएका छन् । जसमा केन्द्रीय बैंकले तोकेको विभिन्न शीर्षकहरुमा तोके अनुसार रकम छुट्याए सेयरधनीलाई बाँड्न मिल्ने रकम भने ३० अर्ब ८५ करोड छ ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षम ६५ अर्ब ४४ करोड खुद नाफा कमाएका वाणिज्य बैंकहरुको वितरण योग्या नाफा साढे ४५ अर्ब रहेको थियो ।
गत आवमा कोरोनाका कारण बैंकहरुले नियमित किस्ता/ब्याज असुल हुन नसक्दा नाफामा ठूलो असर परेको हो । त्यस्तै, राष्ट्र बैंकको निर्देशन अनुसार असारसम्म तिर्नु पर्ने किस्ताको ब्याजमा १० प्रतिशत छुट दिँदा, बैंकहरुको सञ्चालन खर्च बढ्दा, कर्जाको ब्याजदर घट्नु लगायत कारणले बैंकहरुको नाफामा गिरावट आएको हो ।
कोरोनाका कारण असार मसान्तसम्ममा उठ्नु पर्ने ऋण असुली नहुँदा बैंकहरुले कमाएको नाफाबाट नै उक्त रकम प्रोभिजन गर्दा वितरण योग्य नाफामा भारी गिरावट आएको हो । अघिल्लो वर्षको तुलानमा ११ प्रतिशत मात्रै खुद नाफा घटे पनि बैंकहरुको खराब कर्जा बढ्दा वितरण योग्य नाफामा ठूलो असर परेको हो । असारसम्म उठ्नुपर्ने ऋण असुल्न हुन नसकेपछि बैंकहरुले कमाएको नाफाबाटै उक्त रकम प्रोभिजन गर्दा लाभांश क्षमता ३३ प्रतिशतले कमी आएको हो ।
बैंकहरुले मुख्यगरी सेयरधनीलाई वितरण योग्य नाफाबाट लाभांश दिने गर्छन् । साथै बैंककहरुले सेयर प्रिमियमबाट संकलन भएको रकमबाट पनि आफ्ना सेयरधनीलाई लाभांश खुवाउन सक्छन् । सेयर प्रिमियम भनेको बैंक तथा वित्तीय संस्थाले अर्को संस्थालाई मर्ज वा एक्वीजीसन गर्दा वा प्रिमियममा एफपीओ जारी गर्दा नाफा भएको रकमको जोडलाई मानिन्छ ।
राष्ट्र बैंकको निर्देशन अनुसार सेयर प्रिमियम रहेको रकम नगद लाभांशकोरुपमा बाँड्न नपाउने व्यवस्था रहेकोे छ । यस्तो प्रिमियमको रुपमा जम्मा भएको रकम बोनस सेयरको रुपमा मात्र बाँड्न पाइनेछ ।
गत वर्षको नाफाबाट बैंकहरुले औसतमा १२ प्रशित लाभांश दिने क्षमता राखेका छन् । यद्यपि गत आवको असारसम्म नउठेको ऋण चालू असोजसम्म उठाएमा पनि त्यो रकम गत आवको नाफामै जोड्न पाउने राष्ट्र बैंकले व्यवस्था गरिदिएको छ । जसले गर्दा बैंकहरुले उक्त रकम असोजसम्म उठाए भने गत आवको नाफसँगै वितरण योग्य नाफा पनि बढ्ने भएकाले लाभांश क्षमता पनि बढ्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
बैंकहरुले गत आवको असारसम्मको करिब साढे ५१ अर्ब रुपैयाँ ऋण असुल्न बाँकी छ । यदि बैंकहरुले असोजसम्म त्यो रकम असुल गरे भने त्यसबापत हुने नाफा पनि सेयरधनीलाई लाभांशको रुपमा बाँड्न पाउनेछन् ।
१५ बैंकले मात्र १० प्रतिशत भन्दा बढी लाभांश दिन सक्ने
गत आवको नाफाबाट १५ वटा बैंकहरुले मात्र १० प्रतिशतभन्दा धेरै लाभांश दिन सक्ने लाभांश क्षमता रहेको छ ।
गत आवको वितरण योग्य नाफा र प्रिमियम सेयरका आधारमा नेपाल बैंकको सबैभन्दा धेरै लाभांश क्षमता रहेको छ । यस बैंकको सेयरधनीलाई ३५ प्रतिशतसम्म लाभांश दिनसक्ने क्षमता छ ।
यस्तै, विगतका वर्षहरुमा औसतमा वार्षिक ३० प्रतिशत हाराहारीमा लाभांश दिँदै आएको नबिल बैंकको गत आवको नाफाबाट पनि ३० प्रतिशत लाभांश दिनसक्ने क्षमता छ ।
यस्तै, गत आवको नाफाबाट एभरेष्ट बैंकको २२, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डको १९, प्राइम कमर्शियल १६, एनआइसी एशियाको १५ प्रतिशत लाभांश दिनसक्ने क्षमता छ । यसैगरी हिमालयन १४, एनमबी, कृषि विकास, लक्ष्मी, माछापुच्छे, नेपाल एसबीआइ ११ प्रतिशत, बैंक अफ काठमाण्डू र प्रभु बैंकको १० प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने क्षमता छ ।
११ वटा बैंकले भने गत आवको नाफाबाट १० प्रतिशतभन्दा धेरै लाभांश दिन सक्दैन । जसमा सबैभन्दा कम लाभांश क्षमता सिभिल बैंकको रहेको छ । सिभिलकोे गत आवको वितरणयोग्य नाफाबाट सेयरधनीलाई ३ प्रतिशतमात्र लाभांश दिने क्षमता छ ।
यद्यपि यो तथ्याांकनै अन्तिम भने होइन । बैंकहरुले गत आवको असारसम्म उठाउन बाँकी ऋण असोजसम्ममा असुल गरे भने त्यो पनि गत आवकै नाफामा जोड्न पाउनेछन् । बैंकहरुको अहिलेको वितरण योग्य नाफामा त्यो नाफा पनि जोडेर लाभांश दिन सक्छन् । बैंकहरुले कति लाभांश दिने भन्ने सम्पूर्ण अधिकार भने बैंक सञ्चालक समितिमा निहित रहनेछ ।
राष्ट्र बैंकले गत वर्षको नाफाबाट बैंकहरुलाई नगद लाभांश वितरणमा कडाइ गरेको छ । बैंकहरुले सेयरधनीलाई कुल लाभांशको ३० प्रतिशतभन्दा बढी नगद लाभांश दिन पाउने छैनन् ।
नोट : माथि उल्लेखित तथ्यांकहरु बैंकहरुले सार्वजनिक गरेको गत आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरण अनुसार तयार पारिएको हो ।
यो पनि पढ्नुहोस् : २१ वाणिज्य बैंकको खुद नाफा घट्यो, कुन बैंकको कति (तथ्यांकसहित)
