राजनीति धेरै फराकिलो विषय हो । यसले अहिलेको दुनियाँमा बाँचिरहेका मानिसहरको जीवनका प्राय सबै पाटोहरुलाई छोएको हुन्छ । स्वास्थ्यको पनि राजनीति हुन्छ, शिक्षाको पनि राजनीति हुन्छ अनि रोजगारीको पनि ।
जाजरकोटमा झाडा लागेर गाउँ नै सखाप हुनु स्वास्थ्य सम्बन्धी र डाक्टर वा ओखती नहुनुको मात्र समस्या हो भने खड्गप्रसाद शर्मा ओलीले केका लागि राजनीति गर्ने ?
सामुदायिक विद्यालयमा गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध नहुनु शिक्षकको मात्र दोष वा समस्या हो भने पुष्पकमल दहालले चितवनमा गएर हलो किन नजोत्ने ?
अहिले चीनले ३०० पत्रकारलाई युआनमा कोराना नियन्त्रण भएको र सरकारको स्वास्थ्य संयन्त्रले प्रभावकारी काम गरेको भनेर प्रचार गर्न खटाएको छ । तर, युआनको असली अवस्थाको चित्रण गर्ने धेरै पत्रकारहरु भने बेपत्ता पारिएका छन् । त्यसैले चीनमा भाइरस नियन्त्रणमा आउँदै गरेको भनिए पनि विश्वास गर्नुपर्ने धेरै ठाउँहरु छैनन् । बरु सर्वसाधारणहरु आफू र आफ्नो परिवारलाई यो भाइरसबाट जोगाउने तर्फ सचेत भएर सोच्दै यी शक्ति राष्ट्रहरुको ज्यानमारा राजनीतिको पनि भण्डाफोर गर्दै जानुपर्ने अवस्था आइसकेको छ ।
देशमा रोजगारीको अवसर नभएर लाखौं युवा विदेशीनु ती युवा विशेषको व्यक्तिगत क्षमताको विषय मात्र हो भने शेरबहादुर देउवा डडेलधुरामा गएर किन भैंसी नचराउने ?
भन्न खोजिएको कुरा के हो भने अहिलेको मानव जीवनको हरेक पाटोमा राजनीति जोडिएको छ । अहिले त अवस्था कस्तो छ भन्दा सबै समस्याको जड र समाधान समेत राजनीति सँगै जोडिएको छ कुनै न कुनै रुपमा ।
सन्दर्भ कोरोना भाइरसको हो । एउटा रौंलाई ९ सय चिरा पार्दाको एक चिरा बराबरको आकार भएको यो भाइरसले अहिले १० लाख वर्ष लामो मानव सभ्यतालाई हायलकायल पारिरहेको छ । मै हुँ भन्ने प्रधानमन्त्रीहरु र तिनका श्रीमतिहरु यात कुनो पसेका छन् वा भाइसको आक्रमणको तोड सहन नसकेर शिथिल भएका छन् ।
यो भाइरसलाइ स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याको रुपमा मात्र हेरेर यसको सम्पूर्ण तस्वीर खिच्न सकिँदैन । यसमा जनताको आधारभूत हक अधिकारको घाँटी निमोठेर ‘विकास’को बाटोमा हान्ने राँगो जसरी दौडदै गरेको मैमत्त ‘कम्युनिष्ट’ राष्ट्र भनिने चीनको राजनीति जोडिएको छ । अनी रुपमा स्वतन्त्रता दिने तर, विस्तारै नांगेझार बनाउने पश्चिमा देशहरुका राजनीति पनि गाँसिएको छ यसमा ।
संक्रमण भएर धमाधम फैलिन लागिसक्दा पनि पत्रकारका कलमको बिर्को बन्द गरेर ढाकछोप गर्ने र आफ्नो सरकारको प्रभावकारीता माथि प्रश्न गर्नेलाई गायब पादिर्ने चिनियाँ राजनीति भाइरसको घातक प्रभावभन्दा कम छैन । अनि भाइरसको कारण चीनले घुँडा टेक्छ भने काखी बजाएर बस्ने पश्चिमा राजनीतिको यो भाइरस विश्वव्यापी रुपमा फैलाउन कम योगदान छैन ।
अहिले चीनले कोरोनामा माथि विजय प्राप्त गर्दै गएको भनेर सूचनाहरु फैलाउन थालेको छ । ऊ भन्दा व्यवस्थित र धनी युरोप र अमेरिकाका देशहरु थला पर्दे गर्दा चीनले मात्र कोरोनालाइ हरायो भनेर कसरी विश्वास गर्ने ? कारोना शुरुवाती चरणमै हुँदा सूचना लुकाउन पत्रकार बेपत्ता पार्दिने राज्यको यो कुरा कसरी पत्याउने ?
सीको नेतृत्वको सरकार ठूला दुर्घटनाहरु माथिको ‘क्रिटिकल’ रिर्पोटिङलाई बन्द गराउँदै आएको छ । सन् २०१५ मा टियानजिन सहरमा भएको रसायनीक दुर्घटना, जसले १७३ जनाको ज्यान लियो, को क्रिटिकल रिर्पोटिङ भएन ।
जब ज्याकब वाङ नाम गरेका पत्रकारले युआनमा कोरोना नियन्त्रण भएको रिर्पोटहरु पढे, उनलाई सम्हालिन गाह्रो भयो । उनले पत्रकारको रुपमा युआनमा भाइरसको प्रकोप र त्यसको नियन्त्रणका सन्र्दभमा सरकारी अक्षमता आफैंले देखेका थिए । त्यसपछि उनले सामाजिक सञ्जालमा यसबारे लेखे ।
‘मानिसहरु मर्नका लागि छाडिएका छन् । म धेरै रिसाएको छु’, वाङले अन्तर्वातामा भनेका छन्,‘म पत्रकारका अलावा एउटा मानिस पनि हुँ ।’अहिले चिनियाँ सरकार कोरोना माथि विजय पाएको ढोल पिटाउन व्यस्त छ । यसका लागि उसले पत्रकारहरुलाई धरपकड गर्ने, मिडियाहरु माथि नियन्त्रण गर्ने जस्तो हतकण्डा अपनाएको छ । कतिपय समाचार साइटहरु बन्द गरिएका पनि छन् ।
चिनियाँ पत्रकारहरु सर्वसाधारणको समर्थनका आधारमा अभिव्यक्ती स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका पनि छन् । उनीहरु सरकारको ढाकछोप, स्वास्थ्य सेवाको असफलताका बारेमा सामाजिक सञ्जालहरुमा प्रस्तुत भइरहेका छन् ।
धेरै पत्रकारहरु युआनमा गएका पनि थिए, ‘लक्ड डाउन’ हुनुभन्दा अगाडि । चस्मा, भाइरसबाट जोगिने लुगा आदि लगाएर उनीहरुले वार्डमा गएर बिरामी र डाक्टरहरुसँग कुरा गरेका थिए । त्यसपछि उनीहरुले त्यहँँबाट फर्किएपछि आत्तिँदै आफ्नो जाँच गराएका थिए ।‘त्यो रिर्पोटिङ गरेपछि राती सुत्न पनि धेरै गाह्रो भयो । कथाहरु दर्दनाक र पीडादायी थिए’, वाङ भन्छन् ।
यस्ता कथाहरु पढेपनि चीनका सर्वसाधारणका बीचमा व्यापक असन्तुष्टि व्यक्त भएको थियो । उनीहरु स्वास्थ्य सेवा पुर्याउन सुस्त तर, त्यसको समाचार सम्प्रेषण गर्ने पत्रकारलाई कारवाही गर्ने सन्र्दभमा सरकारले देखाएको तदारुकताका कारणले आक्रोशित भएका थिए ।‘यस्ता आवाजहरु अन्धकारमा आशाका किरणहरु थिए’, एक सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले लेखेका छन् ।
केइसिन नामक पत्रिकाले जनवरी ९ तारिखका दिन नै शंकास्पद भाइरस युआनको माछा बजारतिर देखा परेको भनेर विस्तृत रिर्पोटिङ गरेको थियो । त्यपछि सरकारी अधिकारीहरुले समाचारहरुमा सिकन्जा कस्न शुरु गरिहाले । नकारात्मक समाचार प्रचार गर्नै दिएनन् ।
सन् २०१२ मा शक्तिमा आएका राष्ट्रपति सी जिङ पिङ उनका पूर्ववर्तीहरु भन्दा मिडिलाई नियन्त्रण गर्नमा धेरै उद्दत छन् । उनी सबै मिडियाहरु सरकारी मुखपत्र होउन भने चाहन्छन् ।
सीको नेतृत्वको सरकार ठूला दुर्घटनाहरु माथिको ‘क्रिटिकल’ रिर्पोटिङलाई बन्द गराउँदै आएको छ । सन् २०१५ मा टियानजिन सहरमा भएको रसायनीक दुर्घटना, जसले १७३ जनाको ज्यान लियो, को क्रिटिकल रिर्पोटिङ भएन ।
कोरोनाको सन्दर्भमा भने सरकारी अधिकारीहरु सूचना लुकाउन सफल भएनन् । यसले १ अर्ब ४० करोड मानिसहरुलाई प्रभाव पारिहाल्यो । तर, यसपाली सरकारको स्वतन्त्र अभिव्यक्ति नियन्त्रणको रणनीतिले सामान्य मानिसहरुको जिवनमा धेरै क्षति पुर्यायो ।
बेइजिङका एक सेवा निवृत्त सम्पादक भन्छन्,‘ जब तपाईं सच्चाइ लुकाउनुहुन्छ, तब यस्ता ठूला दुर्घटनाहरु हुन्छन् ।’ सरकारको स्वतन्त्र प्रेसको अस्तित्व माथि धावा बोल्ने क्रियाकलापले सरकार प्रतिको भरोसा र विश्वसनियतामा ह्रास आउने विज्ञहरु बताउँछन् ।
केइसिन नामक पत्रिकाले जनवरी ९ तारिखका दिन नै शंकास्पद भाइरस युआनको माछा बजारतिर देखा परेको भनेर विस्तृत रिर्पोटिङ गरेको थियो । त्यपछि सरकारी अधिकारीहरुले समाचारहरुमा सिकन्जा कस्न शुरु गरिहाले । नकारात्मक समाचार प्रचार गर्नै दिएनन् ।
भाइरस संक्रमणको पहिलो सूचना दिने डाक्टर ली वेनलियाङको, जसलाइ सूचना लुकाउन पुलिसले धरपकड गरेका थिए, मृत्यु पश्चात भने समस्याले विकराल रुप लिन थालेको हो । सामाजिक सञ्जालमा लाखौं मानिसहरु उनको सर्मथनमा उत्रिए ।
अहिले चीनले ३०० पत्रकारलाई युआनमा कोराना नियन्त्रण भएको र सरकारको स्वास्थ्य संयन्त्रले प्रभावकारी काम गरेको भनेर प्रचार गर्न खटाएको छ । तर, युआनको असली अवस्थाको चित्रण गर्ने धेरै पत्रकारहरु भने बेपत्ता पारिएका छन् ।
त्यसैले चीनमा भाइरस नियन्त्रणमा आउँदै गरेको भनिएमा विश्वास गर्नुपर्ने धेरै ठाउँहरु छैनन् । बरु सर्वसाधारणहरु आफू र आफ्नो परिवारलाई यो भाइरसबाट जोगाउने तर्फ सचेत भएर सोच्दै यी शक्ति राष्ट्रहरुको ज्यानमारा राजनीतिको पनि भण्डाफोर गर्दै जानुपर्ने अवस्था आइसकेको छ । विभिन्न एजेन्सीको सहयोगमा
