काठमाडौं । असारमा बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेपको ओइरो लागेको छ । सरकारले असारे विकासको नाममा पूँजीगत खर्च बढाउँदा बैंकिङ प्रणालीमा साढे २ खर्ब रुपैयाँ बढी निक्षेप थपिएको हो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार असार महिनामा मात्रै २ खर्ब ५१ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप थपिएको छ । गत जेठ मसान्तमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल निक्षेप ६२ खर्ब ४२ अर्ब रुपैयाँ रहेकोमा असार मसान्त आइपुग्दा बढेर ६४ खर्ब ९३ अर्ब रुपैयाँ पुगेको हो । असारमा औसतमा दैनिक ८ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप थपिएको हो ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको निक्षेप देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी)को आकारभन्दा पनि ठूलो भएको छ । बैंकमा रहेको कुल निक्षेप जीडीपीको १२०.६६ प्रतिशत हो । पछिल्लो तथ्यांक अनुसार मुलुकको जीडीपी ५३ खर्ब ८१ अर्ब रूपैयाँ रहेको छ।
गत आवको सुरुदेखि नै बैंकिङ प्रणालीमा एकोहोरो निक्षेप थुप्रिरहेको छ । रेमिटेन्समा आप्रवाहमा उल्लेख्य वृद्धि, आयात घट्नु, सरकारले पूँजीगत खर्च बढाउनु लगायत कारणले निक्षेप बढेको हो । गत आवमा मात्रै बैंकिङ प्रणालीमा ७ खर्ब २२ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप निक्षेप थपिएको छ ।
बैंकिङ प्रणालीमा वर्षको सुरुदेखि नै एकोहोरो निक्षेप थपिरहे पनि कर्जा लगानी भने सुस्त रहेको छ । अर्थतन्त्रमा आएको संकुचन र व्यवसायीको मनोवल खस्किँदा कर्जाको माग बढ्न नसकेको हो ।
गत आवमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले संकलन गरेको निक्षेपको आधार रकम पनि कर्जा लगानी गर्न सकेनन् । गत वर्ष भरीमा कुल २ खर्ब ९२ अर्ब रुपैयाँ मात्रै कर्जा लगानी गरेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ ।
अघिल्लो असार मसान्तमा कुल कर्जा लगानी ४८ खर्ब ७७ अर्ब रुपैयाँ रहेकोमा २०८१ असार मसान्त आइपुग्दा बढेर ५१ खर्ब ६९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । राष्ट्र बैंकले गत आवमा निजी क्षेत्रतर्फ साढे ११ प्रतिशत अर्थात् ५ खर्ब ६० अर्ब बढी कर्जा विस्तारको लक्ष्य राखेको थियो । तर, लक्ष्यको आधा मात्रै अर्थात् कर्जा लगानी ५.९८ प्रतिशतले मात्र बढेको छ ।
वर्षभरी कर्जा लगानी सुस्त रहे पनि असार मसान्तको अन्तिम दुई दिन भने बैंकहरूले आक्रमक रुपमा कर्जा विस्तार गरेका छन् । असार ३० गते ११ अर्ब र ३१ गते ९ अर्ब गरी दुई दिनमै २० अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका हुन् ।
यद्यपि, बैंकहरूले उक्त रकम नयाँ कर्जा लगानी नगरी पुरानै ऋणको साँवा ब्याज तिर्न (एभरग्रिनिङ गर्न) दिएको पाइएको छ । प्रायः असार मसान्तमा नयाँ ऋणको माग हुँदैन । तर, बैंकहरूले आफ्नो विगतमा गरेको ऋण लगानी खराब कर्जामा परिणत हुनबाट जोगाउन ऋण तिर्न ऋण नै दिएका हुन् ।
अर्थतन्त्रमा आएको शिथिलताका कारण ऋणीको ऋण तिर्ने क्षमतामा ह्रास आएको छ । जसकारण बैंकहरूको खराब कर्जा ह्वात्तै बढ्न गई ब्यालेन्स सिट खस्किरहेको छ । यस्तोमा ऋण तिर्न ऋणै दिएर भए पनि ब्यालेन्ससिटमा सुधार ल्याउन बैंकहरूले अन्तिम दुई दिनमै २० अर्ब ऋण लगानी गरेको देखिन्छ ।
आर्थिक मन्दीका कारण गत वर्षदेखि नै बैंकिङ व्यवसाय प्रभावित भएको छ । एकोहोरो रुपमा निक्षेप थपिए पनि अपेक्षित रुपमा कर्जा लगानी हुन सकेको छैन । त्यस्तै, नियमित कर्जा असुली नहुँदा बैंकहरूको खराब कर्जा ह्वात्तै बढेको छ । जेठसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको खराब कर्जा औसतमा ३.९८ प्रतिशत पुगेको छ ।
कर्जाको माग बढाउन सरकार र नेपाल राष्ट्र बैंकले एकपछि अर्को लचकता अपनाए पनि प्रभावकारी हुन सकेको छैन । जसकारण पैसा बैंकमै थुप्रिएर बसेको छ । अहिले बैंकिङ प्रणालीमा ७ खर्ब रुपैयाँ हाराहारी तरलता (लगानी योग्य रकम) थुप्रिएको छ ।
कर्जा लगानी बढ्न नसक्दा बैंकहरूको कर्जा निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) सीमाभन्दा निकै तल आएको छ । हाल समग्रमा सीडी रेसियो ७७.६७ प्रतिशत रहेको छ । राष्ट्र बैंकले सीडी रेसियोको सीमा ९० प्रतिशत तोकेको छ ।
