काठमाडौं । भारत सरकारले प्याज निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्ध फुकुवा गरेको छ । भारतले प्रतिबन्ध लगाएको ६ महिनापछि न्यूनतम मूल्य तोकेर प्याज निर्यात खुला गरेको हो ।
भारतको विदेश व्यापार महानिर्देशनालयले एक सूचना जारी गर्दै प्याजको न्यूनतम निर्यात मूल्य तोकेर प्रतिबन्ध हटाइएको जानकारी गराएको छ । महानिर्देशनालयले प्याजको न्यूनतम निर्यात मूल्य प्रतिटन ५५० अमेरिकी डलर तोकेको हो ।
भारतले पहिलो चरणमा डिसेम्बर २०२३ देखि २०२४ मार्च ३१ सम्म प्याज निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । त्यसपछि प्रतिबन्धलाई निरन्तरता दिँदै अनिश्चितकालका लागि लम्ब्याएको थियो । यस्तै, भारतले गत अगस्टदेखि प्याजमा ४० प्रतिशत निर्यात कर लगाएको थियो ।
आन्तरिक बजारमा मूल्य वृद्धि नियन्त्रण गर्ने भन्दै भारतले प्याज निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । सो नेपालसहित छिमेकी देशमा प्याजको भाउ अस्वभाविक महँगिएको थियो ।
किसानहरूलाई राम्रो मूल्य प्राप्त गर्न मद्दत गर्ने बताउँदै भारतका प्याज व्यापारी र विशेषगरी महाराष्ट्रका किसानहरूले निर्यात प्रतिबन्ध हटाउन आग्रह गर्दै आएका थिए ।
अहिले भने प्याज भारतको चुनावी मुद्दा बनेको छ । विपक्षी दल कांग्रेसले किसानको हितको लागि प्याज निर्यातमा लगाइएको प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने बताउँदै आएको थियो । कांग्रेसले आफ्नो चुनावी घोषणापत्रमा पनि आकस्मिक र हानिकारक नीतिहरूबाट कृषकहरूलाई जोगाउन पूर्वनिर्धारित आयात-निर्यात नीतिको प्रतिबद्धता जनाएको छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी तेस्रो कार्यकालमा दोहोरिन चाहेका छन् । उनले अहिले चुनाव जित्न सबै शक्ति लगाइरहेका छन् । आफ्नो गठबन्धले दुईतिहाई सिट जित्ने दाबी गरिरहेका छन् ।
अहिले चुनावकै बीच मोदीले भोट तान्न किसान र प्रतिपक्षीले उठाएको माग सम्बोधन गरेको कतिपयले विश्लेषण गरेका छन् । धेरै प्याज उत्पादन हुने महाराष्ट्र लगायत राज्यमा चुनाव हुनै बाँकी छ । यही बेला किसानहरूको भोट सजिलै तान्न मोदीले प्याज निर्यात खुलाएको टिप्पणी भइरहेको छ ।
भारतको हरेक चुनावको बेला प्याजको मुद्दा जोडतोडले उठ्ने गरेको छ । प्याज जहिले पनि भारतको राजनीतिक अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा रहँदै आएको छ ।
विगतमा चुनावमा पनि भारतमा प्याज मुख्य मुद्दा बनेको थियो । सन् १९८० मा इन्दिरा गान्धीले संघीय चुनावलाई ‘प्याज चुनाव’को रुप टिप्पणी गरेकी थिइन् । त्यसबेला, गैर–कांग्रेस सरकारलाई हराउँदै इन्दिरा गान्धीले चुनाव जितेकी थिइन् ।
भारत विश्वकै ठूलो प्याज निर्यातकर्ता हो । एशियाली देशहरूमा भारतीय प्याजले आधाबढी हिस्सा ओगटेको छ । सन् २०२३ मा निर्यात प्रतिबन्ध अघि भारतले २५ लाख मेट्रिकटन प्याज निर्यात गरेको थियो ।
