काठमाडौं । वाणिज्य बैंकहरूको आधारदर (बेसरेट) २० महिना यताकै सस्तो भएको छ । बैंकहरूले चालु आर्थिक वर्षको कात्तिकदेखि लगातार निक्षेपको ब्याजदर घटाएसँगै लागत घट्न गई बेसरेट सस्तिएको हो ।
वाणिज्य बैंकहरूले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो महिना (फागुनको) तथ्यांक अनुसार औसत बेसरेट ९.२६ प्रतिशतमा झरेको छ । यो २०७९ असार यताकै कम हो । पछिल्लो डेढ वर्षमा बैंकहरूको बेसरेट औसतमा डेढ प्रतिशतभन्दा धेरैले घटेको छ ।
२०७९ पुस मसान्तमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत बेसरेट ३ वर्ष यताकै उच्च १०.७८ प्रतिशत पुगेको थियो । सोबेला केही बैंकको बेसरेट झन्डै १२ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो ।
बैंकिङ प्रणालीमा तरलता (लगानी योग्य रकम) थुप्रिएपछि बैंकहरूले चालु वर्षको कात्तिकदेखि महिनैपिच्छे निक्षेपको ब्याजदर घटाउँदै आएका छन् । आर्थिक शिथिलताका कारण कर्जाको माग नबढेपछि बैंकहरूले लगातार निक्षेपको ब्याज घटाउँदा ब्याज खर्च कटौती हुन गई बेसरेट सस्तिएको हो । बेसरेट घट्दै गएसँगै कर्जाको ब्याजदर पनि सस्तिँदै गएको हो ।
पछिल्लो ६ महिनाको अवधिमै बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर साढे ४ प्रतिशतसम्म घटाएका छन् भने औसतमै साढे २ प्रतिशतले घटेको छ । जसको सकारात्मक प्रभाव बेसरेटमा देखिएको हो ।
बैंकिङ प्रणलीमा तरलता अभाव हुँदै गएपछि बैंकहरूले निक्षेपको ब्याज बढाउँदा २०७९ असारदेखि बेसरेट महँगिँदै गएको थियो । सो बेला औसतमा ६.८९ प्रतिशत रहेको बेसरेट २०७९ पुसमा बढेर १०.७८ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । त्यसपछि घट्न थालेको बेसरेट अहिले एकल अंकमा आइपुगेको हो ।
विगतमा तरलता अभावका कारण बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर नै १२ प्रतिशतसम्म पुर्याएका थिए । जसकारण बैंकहरूको औसत बेसरेट नै दोहोरो अंकका पुगेको थियो । तर, चालु आव सुरू भएदेखि नै बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता कायम छ । बैंकमा पैसा थुप्रिँदा पनि कर्जाको माग बढ्न नसकेपछि बैंकहरूले महिनैपिच्छे निक्षेपको ब्याजदर घटाउँदै आएका छन् ।
साथै, नेपाल राष्ट्र बैंकले समेत नीतिगत दरहरू घटाउँदा बैंकहरूलाई ब्याजदर घटाउन सहयोग पुगेको छ । राष्ट्र बैंकले चालु आवको मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समीक्षा मार्फत राष्ट्र बैंकले बैंकदर ७.५ प्रतिशतबाट ७ प्रतिशत, नीतिगत दर ६.५ प्रतिशतबाट ५.५ प्रतिशत र निक्षेप संकलन बोलकबोल दर ४.५ प्रतिशतबाट ३ प्रतिशतमा झारेको थियो ।
बैंकहरूले आफ्नो लागत अनुसार आधारदर तय गर्छन् । आधारदरमा आएको फेरबदल अनुसार कर्जाको ब्याजदर पनि फरक पर्छ । विगतमा १८ प्रतिशतसम्म पुगेको कर्जाको ब्याजदर अहिले अधिकतम १३/१४ प्रतिशतमा झरेको छ ।
केही बैंकले अहिले नै बार्गेनिङ गर्न सक्ने ग्राहकलाई एकल अंकको ब्याजदरमा कर्जा दिन थालिसकेका छन् । बेसरेट कम भएका बैंकहरूले न्यून प्रिमियम जोडेर करिब १० प्रतिशतभन्दा कममै ऋण दिन थालेका छन् । यद्यपि, बेसरेट उच्च भएकाले अझै पनि आधादर्जन बढी बैंकले चाहेर पनि १० प्रतिशतभन्दा तलको ब्याजदरमा कर्जा दिन सक्ने अवस्था छैन ।
अहिले पनि बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता कायम छ भने कर्जाको माग बढ्न सकेका छैन । प्रणालीमा साढे ६ खर्ब रुपैयाँ बढी लगानी योग्य रकम छ । अधिक तरलता भएपछि बैंकहरूले स्थायी तरलता सुविधा अन्तर्गत ३ प्रतिशत ब्याजदरमा राष्ट्र बैंकमा पैसा राख्न बाध्य भएका छन् । अहिले पनि अपेक्षित रूपमा कर्जाको माग बढ्न नसकेकाले आगामी दिनमा पनि बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर अझै घटाउने देखिन्छ । यसले आगामी दिनमा अझै बैंकको बेसरेट पनि थप घट्न गई कर्जाको ब्याजदर पनि घट्ने देखिन्छ ।
साढे ७ प्रतिशतसम्म झरयो बेसरेट
वाणिज्य बैंकको बेसरेट साढे ७ प्रतिशतसम्म झरेको छ । विगतमा महँगो निक्षेप नउठाएको विदेशी स्वामित्वको स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको बेसरेट ७.५२ प्रतिशतमा झरेको छ । हाल संचालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकमध्ये चार्टर्ड सबैभन्दा कम बेसरेट हुने बैंक हो ।
अहिले बैंकहरूको औसत बेसरेट ९.२६ प्रतिशत रहे पनि चार्टर्डको सोभन्दा पौने २ प्रतिशत सस्तो रहेको हो । बेसरेट सस्तो भएकाले चार्टले सबैभन्दा सस्तो ब्याजदरमा ऋण दिन सक्छ ।
त्यस्तै, सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको पनि बेसरेट ८ प्रतिशतभन्दा कम छ । यसको बेसरेट ७.९२ प्रतिशत मात्रै छ । अहिले २० मध्ये ८ बैंकको बेसरेट औसतभन्दा कम रहेको छ भने १२ बैंकको औसतभन्दा माथि रहेको छ ।
जसमा विगतमा महँगोमा निक्षेप उठाएका हिमालय र प्राइम कमर्शिल बैंकको बेसरेट सबैभन्दा महँगो रहेको छ । अहिले पनि यी बैंकको बेसरेट १० प्रतिशत माथि छ ।
कुन बैंकबाट पाइन्छ सस्ताे ब्याजदरमा ऋण ?
बैंकहरूले बेसरेटमा प्रिमियम जोडेर कर्जा लगानी गर्छन् । कर्जाको ब्याजदर बेसरेटले फरक पार्छ । तुलनात्मक रूपमा कम बेसरेट भएका बैंकहरूले सस्तोमा ऋण दिन सक्छन् भने बेसरेट धेरै भएका बैंकको ब्याजदर महँगो हुन्छ ।
अहिले वाणिज्य बैंकहरूले आधारदरमा अधिकतम ५ प्रतिशतसम्म प्रिमियम जोडेर ऋण दिँदै आएका छन् । यद्यपि, ऋणको प्रकृति अनुसार बैंकहरूले प्रिमियम दर कम र धेरै जोड्ने गरेका छन् । त्यसैले कर्जाको ब्याजदर ब्याजदर सस्तो र महँगो तय गर्छ ।
बेसरेट अनुसार चार्टर्ड र राष्टिय वाणिज्य बैंकले सबैभन्दा सस्तोमा ऋण दिन सक्छन् । यी बैंकले न्यूनतम साढे ८ देखि अधिकतम १३ प्रतिशतमा ऋण दिन सक्छन् ।
त्यस्तै, औसभन्दा कम बेसरेट भएका एभरेष्ट, नेपाल, नबिल, इन्भेष्टमेन्ट र सिद्धार्थ बैंकले पनि तुलनात्मक रुपमा सस्तो ब्याजमा ऋण दिन सक्छन् । यी बैंकको बेसरेट ९ प्रतिशत हाराहारीमा रहेकाले चाहेमा एकल अंकको ब्याजदरमै ऋण दिन सक्छन्
कुमारी, लक्ष्मी सनराइज, सिटिजन्स, प्राइम कमर्शियल र हिमालयन बैंक भने महँगो बेसरेट भएका बैंकमा पर्दछन् । यी बैंकको बेसरेट १० प्रतिशत माथि छ । यी बैंकबाट ऋण लिँदा कर्जाको ब्याजदर १५ प्रतिशतसम्म पर्दछ ।
