काठमाडौं । अमेरिकी डलरको तुलनामा नेपाली मुद्रा निरन्तर अवमूल्यन हुँदै गएको छ । विश्वभर डलरको माग उच्च हुँदा यसको मूल्य बढ्दै गइरहेको छ । डलरको मूल्यमा आइरहेको उतारचढावले विनिमयदरमा नेपाली मुद्रा कमजोर हुँदै गएको हो ।
नेपाली मुद्राको भारतीय मुद्रासँग स्थिर विनिमयदर छ । डलर बलियो हुँदा त्यसको असर भारुमा पर्छ । डलरसँगको भारतीय मुद्राको विनिमयदरमा आउने फेरबदलले नेपाली मुद्रालाई पनि कमजोर बनाउने गरेको हो ।
डलरको भाउ लगातार वृद्धि हुँदा भारतीय मुद्रा कमजोर हुन्छ । त्यसको असर नेपाली मुद्रामा प्रत्यक्ष रुपमा पर्ने गरेको छ ।
पछिल्लो समय विश्वभर अमेरिकी डलरको मूल्यमा भइरहेको उतारचढावले नेपाली मुद्रासँगको खरिद तथा बिक्री दरमा नयाँ रेकर्ड बन्दै गएको छ । डलरको माग उच्च हुँदा यसको खरिद तथा बिक्री मूल्य पनि उच्च हुन्छ भने माग घट्दा भाउ घट्छ । अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा आउने उतारचढाव लगायतका कारण विश्वभर डलरको माग उच्च हुन्छ ।
रुस-युक्रेन युद्ध्, इजराइल र प्लेस्टाइनबीच जारी द्धन्द्ध लगायतका कारण विश्व बजारमा अमेरिकी मुद्राको माग बढ्ने गरेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार गत असार मसान्तको तुलनामा असोजमा अमेरिकी डलरसँग नेपाली मुद्राको १.३४ प्रतिशतले अवमूल्यन भएको छ ।
अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा नेपाली रुपैयाँ ३.०१ प्रतिशतले अवमूल्यन भएको थियो । गत असारमा अमेरिकी डलर एकको खरिद विनिमयदर १३१.१७ रुपैयाँ रहेको थियो । पछिल्ला महिनाहरुमा यो क्रम दिनप्रतिदिन झन् बढ्दै गइरहेको छ । मंसिर मध्यसम्म आउँदा अमेरिकी डलरसँगको नेपाली मुद्राको खरिद तथा ब्रिकीदर १३३.७२ रुपैयाँ पुगेको छ ।
आयात र उपभोगमा आधारित अर्थतन्त्र भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आउने मूल्यको फेरबदल नेपालको आन्तरिक अर्थतन्त्रमा समेत देखिने गरेको छ । डलरको मूल्य उच्च हुँदा व्यापार घाटामा नेपालबाट बाहिरीने रकम धेरै हुन्छन् । जसले अर्थतन्त्रको भुक्तानी सन्तुलन र डलर संचितिमा दबाब पर्ने गरेको छ । यसका साथै डलरको मूल्य वृद्धि हुँदा नेपालको अर्थतन्त्रको लागि केही फाइदा पनि रहेको अर्थशास्त्रीहरु बताउँछन् ।
नेपाली मुद्राको अवमूल्यन शृंखला
डलरसँगको खरिद तथा बिक्रीदरमा नेपाली मुद्राको अवमूल्यनको क्रम बढ्दो छ । डलर महंगो हुँदै जाँदा नेपाली मुद्रा भने कमजोर हुँदै गएको हो । राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार पछिल्लो सात वर्षमा नेपाली मुद्रासँग डलरको खरिद तथा बिक्रदर १०४ रुपैयाँबाट १३३ रुपैयाँ पुगेको छ ।
आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा अमेरिकी एक डलरसँग नेपाली मुद्राको विनिमयदर १०४ रुपैयाँ ३७ पैसा रहेकोमा एकै वर्ष २०७५/७६ मा ११२ रुपैयाँ ८८ पैसा पुगेको थियो । २०७६/७७ मा डलरसँग नेपाली मुद्राको विनिमयदर ११६.६ रुपैयाँ, २०७७/७८ मा ११७.८७ रुपैयाँ पुगेको छ ।
२०७८/७९ मा १२०.८४ रुपैयाँ, २०७८/८० मा १३०.७५ रुपैयाँ डलरसँग नेपाली मुद्राको विनिमयदर कायम भएको थियो । चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमाससम्म भने १३३ रुपैयाँ डलरको मूल्य पुगिसकेको छ ।
डलर आर्जनका स्रोतमा फाइदा
नेपालको अर्थतन्त्रको २२ प्रतिशतभन्दा धेरै हिस्सा रेमिट्यान्सले धानेको छ । डलरको मूल्यवृद्धि हुँदा रेमिट्यान्स बढ्छ । यसले अर्थतन्त्रमा सकारात्मक असर पार्ने अर्थशास्त्रीहरु बताउँछन् । त्यसैगरी, विदेशी पर्यटकहरुको आवागमनले पनि डलरको मूल्यवृद्धि हुँदा नेपाल भित्रिने रकममा बढोत्तरी आउँछ ।
डलर आर्जनको मुख्य स्रोत यी स्रोतहरुमा केही फाइदा देखिए पनि मुलत अर्थतन्त्रको अहिलेको अवस्थामा घाटा धेरै रहेको अर्थशास्त्रीहरुको विश्लेषण छ । विदेशी अनुदान, वस्तुको निर्यात लगायतमा क्षेत्रहरुबाट पनि डलरको मूल्य बढ्दा नेपाललाई फाइदा हुनेगरेको छ ।
