काठमाडौं । नेपाल आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजन नगर्दा उपभोक्ता माथि महंगीको भार थपिएको छ । गत महिनादेखि अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटेर आउँदा समेत निगमले मूल्य समायोजन गरेको छैन । निगमले नाफा कमाउन अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटेर आउँदा समेत नघटाएको हो ।
नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता मनोज ठाकुर कात्तिक १४ मा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि भएर आएकोले उपभोक्तालाई राहत दिन स्वाचालित मूल्य प्रणाली स्थगन गरेर पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य स्थिर राखेको बताउँछन् ।
‘कात्तिकमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि भएकाले उपभोक्ता माथिको भार कम गर्न सरकारको निर्देशनमा समायोजन नगरेर स्थिर राखेको हो,’ उनले भने, ‘त्यो बीचमा चाडपर्व भएकाले निगमले मूल्य समायोजन गरेन् । अहिले पनि समायोजन गर्दा एलपी ग्यासको मूल्य ३०० रुपैयाँ बढिपर्छ ।’
यसपटक भने पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजन हुने उनले बताए । गत कात्तिक १४ गते भारतीय आयल निगमले पठाएको पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यसूची अनुसार पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढेर आएको थियो । सोही अनुसार निगमले मूल्य समायोजन गरेपछि सरकारले फिर्ता लिन निर्देशन दिएको थियो ।
त्यत्तिबेला दशैंतिहारको समय भएकोले नियमको मूल्य स्थिरीकरण कोषबाट दायित्व बेहोर्ने गरी स्वचालित मूल्य प्रणाली स्थगन गरेर पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य त्यसअघिकै अवस्थामा राखेको थियो । तर, निगमले त्यसयता मूल्य समायोजन गरेको छैन । कात्तिक मसान्त र यो गत सातै मूल्य समायोजन गर्नुपर्ने भए पनि घटेको मूल्यको फाइदा उठाउँदै निगम नाफा कमाउनमा लागेको हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा त्यसयता निरन्तर कच्चा तेलको मूल्य घटेर आएको छ । अहिले निगमले काठमाडौंमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर १७२, डिजेल र मट्टीतेलको समान १६४/१६४ एलपी ग्यासको १८९५ रुपैयाँ लिइरहेको छ ।
भारतीय आयल निगमले नेपाल आयल निगमलाई महिनाको एक तारिख र ३० तारिखमा मूल्य समायोजन गरेर पठाउँछ । सोही अनुसार निगमले पनि प्रत्येक महिनाको १ गते र १५ गते अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आएको मूल्यको उतारचढाव अनुसार समायोजन गर्दै आएको छ ।
यसपटक भने कात्तिक महिनाको पहिलो १५ दिनमा मूल्य समायोजन नगरेर स्थिर राखेको निगमले कात्तिक अन्तिममा समायोजन गर्नुपर्ने भए पनि सोही नीतिलाई निरन्तरता दिएको थियो । तेस्रो पटक भने मूल्य समायोजन हुने निगमका अधिकारीहरू बताउँछन् । अहिले निगमले तिर्नुपर्ने दायित्व कसल २६ अर्ब रुपैयाँ रहेको ठाकुरले बताए ।
घाटा हुँदा स्वचालित मूल्य प्रणाली, नाफा कमाउन स्थगन
आयल निगमले दोस्रो पटक कार्यान्वयनमा ल्याएको स्वचालित मूल्य प्रणालीमा मनपरी गरेको छ । भारतबाट पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धि हुँदा त्यसको जिम्मेवारी उपभोक्तालाई थोपर्ने र घटेर आउँदा मूल्य समायोजन नगर्दा स्वचालित मूल्य प्रणाली नै स्थगन गर्ने गरेकोे हो ।
गत साउनदेखि लागू गरेको पेट्रोलियम पदार्थको स्वचालित मूल्य प्रणाली साढे दुई महिनामै गत असोजमा स्थगन गरेको थियो । त्यसअवधिमा केही समयको लागि समायोजन स्थगन गर्ने जनाएको निगमले दुई महिनासम्म सो प्रणाली लागू गरेको छैन ।
निगमले लागू गरेको स्वचालित मूल्य प्रणाली यसअघि पनि असफल बनाइएको थियो । पहिलो पटक २०७१ सालमा लागू गरेको स्वचालित मूल्य प्रणाली कार्यान्वयनमा आएको तीन महिनामै निगम आफैले पालना गरेन ।
त्यत्तिबेला अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटेर आएपछि निगमले नाफा बचाउन मूल्य घटाउन नमानेपछि स्वचालित मूल्य प्रणाली कार्यान्वयन कार्यविधि, २०७१ नै पंगु बन्न पुग्यो ।
९ वर्षपछि पुनः सो प्रणाली लागू गर्ने क्रममा २०८० असार ३१ मा निगम सञ्चालक समितिका अधिकारीले निगम सुधारको लागि स्वचालित प्रणाली कोशेढुंगा भएको बताएका थिए । तर, दोस्रो पटक पनि निगम आफैले स्वचालित मूल्य कार्यविधिको अवज्ञा गरेको छ ।
केही समयको लागि स्थगन गरिएको निगमको स्वचालित मूल्य प्रणालीले अब निरन्तर पाउने ठाकुरको भनाइ छ । ‘पूर्ण रूपमा स्वचालित मूल्य प्रणालीको हिसाबले समायोजन गर्ने हो भने एलपी ग्यासको मूल्य बढाउनुपर्ने हुन्छ । पेट्रोल, डिजेलमा पनि त्यही छ अवस्था,’ उनले भने, ‘अब यो स्वचालित प्रणालीले पुनः लागू हुन्छ ।’
विगतमा नोक्सानीमा गएको निगम पछिल्लो समय नाफा जान थालेको छ । २०७७ पुसदेखि नोक्सानीमा जान थालेको निगमले एक वर्षमै ५० अर्ब घाटा व्यहोरेको हो थियो । तर, पछिल्लो डेढ वर्ष लगातार नाफा कमाएको निगमले सो घाटा पूर्ति गरिसको छ । साथै, भारतीय आयल निगमको बक्यौता र बैंकबाट लिएको ऋण समेत तिरिसकेको छ ।
