काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकको नीतिगत कडाइका बाबजूद घरजग्गा क्षेत्रमा कर्जा लगानी बढेको देखिएको छ । अनुत्पादक क्षेत्र भन्दै राष्ट्र बैंकले घरजग्गा व्यवसायमा कर्जा लगानीमा कडाइ गरे पनि ऋण लगानी उल्टो बढेको हो ।
घरजग्गामा जाने कर्जा नियन्त्रण गर्न राष्ट्र बैंकले २०७८ फागुनमा जोखिमभार १०० प्रतिशतबाट बढाएर १५० प्रतिशत पुर्याएको थियो । त्यस्तै, २०७९ साउनमा घरजग्गा धितोमा पाइने प्रवाह हुने निश्चित प्रयोजन नखुलेका नयाँ अधिविकर्ष कर्जा, धितो कर्जा, सम्पत्ति कर्जा, व्यक्तिगत आवधिक कर्जा प्रवाह गर्दा कर्जा र सोको धितो सुरक्षणको फेयर मार्केट भ्यालुबीचको अनुपात घटाएको थियो ।
राष्ट्र बैंकले घरजग्गा धितोमा प्रवाह हुने फेयर मार्केट भ्यालु काठमाडौं उपत्यकामा ४० बाट ३० प्रतिशत र उपत्यका बाहिर ५० प्रतिशतबाट ४० प्रतिशतमा झारेको थियो । राष्ट्र बैंकका यी नीतिगत कडाइका बाबजूद यस क्षेत्रमा कर्जा लगानी भने बढेको छ ।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार पछिल्ला दुई वर्षमा घरजग्गा ( व्यक्तिगत आवासीय र रियल स्टेट) क्षेत्रमा प्रवाह हुने कर्जा २४.१८ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ सम्म रियल स्टेट र व्यक्तिगत घर कर्जा गरेर बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कुल ४ खर्ब ८१ अर्ब रुपैयाँ ऋण लगानी गरेकोमा पछिल्ला दुई वर्षमा बढेर ५ खर्ब ९८ अर्ब रुपैयाँ पुगेको हो ।
गत असार मसान्तसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाले व्यक्तिगत आवासमा ३ खर्ब ४८ अर्ब रुपैयाँ र रियल स्टेटमा २ खर्ब ४९ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका छन् । संस्थाहरूले लगानी गरेको कुल कर्जा मध्ये घरजग्गा क्षेत्रको यो हिस्सा १२.२६ प्रतिशत रहेको हो ।
२०७६/७७ यता घरजग्गा क्षेत्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल ऋण लगानी ४३.८१ प्रतिशतले बढेको छ । यस अवधिसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले कुल ४८ खर्ब ४९ अर्ब रुपैयाँ ऋण लगानी गरिसकेका छन् ।
अर्थतन्त्रमा देखिएको संकट, घरजग्गा व्यवसायमा आएको गिरावट, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कमजोर ऋण प्रवाहका बीच यस क्षेत्रमा भने कर्जा लगानी बढेको हो । राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई घरजग्गा क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह गर्न नीतिगत कडाइ गरे पनि ऋण लगानी घट्नुको साटो बढ्दै गएको तथ्यांकले देखाउँछ ।
अघिल्लो वर्षदेखि राष्ट्र बैंकले वित्तीय प्रणालीमा तरलता संकट बढ्दै गएपछि सेयर धितो, सवारी साधन कर्जा र रियल स्टेट कर्जाको नीतिगत कडाइ गरेको थियो । उक्त नीतिले सेयर धितो, सवारी कर्जा घटे पनि घरजग्गा क्षेत्रमा बैंकहरूले लगानी गरेको ऋण रकम भने बढ्दो क्रममै रहेको देखिएको छ ।
आर्थिक शिथिलताका कारण गत वर्ष बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको समग्र कर्जा लगानीमा गिरावट आएको थियो । तर, रियल स्टेट सेक्टरको ऋण लगानीमा भने असर नपरेको तथ्यांकले देखाएको छ ।
आर्थिक मन्दीका कारण उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा लगानी हुन सकेको छैन । अन्य क्षेत्रको तुलनामा घरजग्गामा गरिने लगानी तुलनात्मक रुपमा सुरक्षित हुने भएकाले मन्दीका बीच कर्जा लगानी बढेको बैंकरहरू बताउँछन् ।
यद्यपि, चालु वर्षदेखि राष्ट्र बैंकले घरजग्गा क्षेत्रमा प्रवाह हुने कर्जा लगानीमा केही लचकता अपनाएको छ । चालु आवको मौद्रिक नीति मार्फत राष्ट्र बैंकले व्यक्तिगत आवास कर्जाको सीमा बढाएर २ करोड रुपैयाँसम्म कायम गरिएको छ भने जोखिमभारमा पनि पुनरावलोकन गरेको छ ।
कर्जा लगानीको यही कडाइ नीतिले अर्थतन्त्रका विभिन्न क्षेत्रमा सुस्तता आएको भन्दै निजी क्षेत्रका व्यवसायीले खुकुलो गर्नुपर्ने माग राखिरहेका छन् । अहिले पनि बजारमा कर्जाको माग बढेको छैन । सोही कारण बैंकहरूले थप लगानी बढाउन कसेका छैनन् ।
अर्कोतिर घरजग्गा क्षेत्रको कर्जा लगानीमा राष्ट्र बैंकको पछिल्ला नीतिगत कदमहरूले आगामी दिनमा थप कर्जा लगानी बढ्ने देखाउँछ ।
