काठमाडौं । विश्वभर सेप्टेम्बर ९ तारिखलाई ईभी दिवसको रुपमा मनाउने गरिन्छ । पेट्रोलियम पदार्थको धेरै प्रयोगले पृथ्वीको तापक्रम २ डिग्रि सेल्सियस हाराहारी बढेको भन्दै विश्वले नै पृथ्वी बचाउने खोजको रुपमा ईभीको विकास गरेका हुन् । नेपालले पनि विद्युतीय साधनको प्रयोग थालेका २४ वर्ष पुरा भइसकेको छ ।
नेपालले सन् १९९८ मा पहिलो पटक विद्युतीय सफा टेम्पो ल्याएर सडकमा गुडाउन थालेको थियो । जुन अहिलेपनि सार्वजनिक यातायातको रुपमा संचालनमै रहेका छन् । अव भने नेपालमा ईभीको प्रयोग ब्यापक बन्दै गएको छ । ठूला सार्वजकि बस, अटो रिक्सादेखि ठूला र लग्जरी कारसम्म ईभी नेपालमा विक्री हुन थालेको छ ।
नेपालमा सन् २०१० बाट विद्युतीय कारको प्रयोग थालिएको थियो । सन् २०२२ मा आउँदा विश्व प्रसिद्ध टेस्लादेखि दर्जनौ चिनियाँ ब्राण्डले नेपालमा उपस्थिति जनाएका छन् । इन्टरनल कम्वस्चन इन्जिनको तुलनामा कम सरकारी राजस्व तिर्दा हुने भएको कारण महंगो टेक्नोलोजीको बाबजुद नेपालमा ईभी केही सस्तै पाउन सकिन्छ । त्यसैले पनि उपभोक्ताले ईभी किनिरहेका छन् ।
नेपालले ईभीमा विगत ७ वर्षदेखि पेट्रोलियम पदार्थबाट चल्ने गाडीको तुलनामा केही सहुलियत दिदै आएको छ । तर पनि सरकारै पिच्छे करका दर चलाउँदा विक्रेता र खरिदकर्तालाई सधै अन्योलमा पार्ने काम हुँदै आएको छ । आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट मार्फत तात्कालीन अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडा विद्युतीय कारमा मोटर क्षमता अनुसार कर निर्धारण गरे । उनले गरेको कर वृद्धि व्यापक विरोधपछि नयाँ अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेल आएर फिर्ता लिएका थिए ।
त्यसपछि पनी ईभीमा लाग्ने कर नेपालमा सधै विवादमा पर्दै गयो । चालु आर्थिक वर्षबाट पुनः ईभीमा कर वृद्धि भएको छ भने गाडीको उपलब्धता पनि अत्यन्त न्यून छ ।
नेपालमा विद्युतीय मोटरसाइकल ब्राण्डको उपस्थिति भने बढेको छ । विभिन्न स्टाटअप कम्पनीहरुले उत्पादन गरेका १ लाख ५० हजार मूल्यदेखि ६ लाखसम्मका मोटरसाइकल तथा स्कुटर नेपालमा उपलब्ध रहेका छन् ।
पहिलो पटक नेपालमा आफ्नै डिजाइन सहितको विद्युतीय मोटरसाइकल तथा स्कुटर उत्पादन गर्ने ब्राण्ड यात्रीको स्थापना भएको छ । यसले भोलिका दिनमा नेपाल विद्युतीय साधन उत्पादन र प्रयोगमा एक कदम अगाडि बढ्ने विश्वास गर्न सकिन्छ ।
विद्युतीय कारको संख्या नेपालमा करिब ३ हजार यूनिट पुगेको छ । विगत ५ वर्षमा जसरी ईभीको प्रयोग विस्तार भएको त्यसैगरी चार्जिङ पूर्वाधार निर्माण पनि सुरु भएको छ । अहिले देशको हरेक कुनामा एसी चार्जर सजिलै पाउन सकिन्छ । साथै, ठूला र सहरी एरियामा निजी क्षेत्रले स्थापना गरेका चार्जिङ नेटवर्क संचालनमा आउन थालेका छन् ।
अहिले नेपालमा टाटा मोटर्स, एमजी मोटर्स, बीवाइडी जस्ता ब्राण्डले चार्जिङ नेटवर्क विस्तारमा ठूलो लागनी गरेका छन् भने नेपाल विद्युत प्राधिकरणले सरकारी तवरबाट चार्जिङ नेटवर्क निर्माणलाई तिब्रता दिएका छन् ।
अब नेपालमा विद्युतीय गाडी निजी मात्रै होइन, कर्मशियल पनि चल्न थालेका छन् । काठमाडौंबाट ओखलढुङ्गा, सिन्धुली, बर्दिवास, चितवन, पोखरासम्मको बाटोमा विद्युतीय माइक्रो बस संचालनमा आउन थालेका छन् । साथै, विक्रेताहरुले पनि चार्जिङ पूर्वाधार सहित कमर्शियल गाडी ल्याउन थालेका छन् ।
ठूला कमर्शियल बसमा भने सरकारी लगानी सहित साझा यातायातले सेवा सुरु गरेको छ । नेपालमा ठूला विद्युतीय बस चलाउने काम भने सुन्दर यातायातले गरेको थियो । त्यसको साथै, भैरहवा–लुम्बिनि क्षेत्रमा पनि विद्युतीय बस र भ्यान संचालनमा आएका छन् ।
आफ्नै देशको विद्युतको प्रयोग बढाउँदै लानु पर्ने अवस्थामा रहेको नेपाल जलवायु परिवर्तनको उच्च जोखिममा समेत पर्दै आएको छ । विश्वका दुई उदयीमान अर्थतन्त्रको बीचमा पिल्सिएर रहेको नेपाल आफ्नो कारणभन्दा पनि छिमेकी देशको कारण जलवायु परिवर्तनको चपेटामा पर्दै आएको छ । त्यसैले नेपाल आफ्नो क्षेत्रमा र आफुले गर्ने प्रदुषण कम गर्न चाहन्छ ।
जलवायु परिवर्तनको कारण नेपालका हिमताल उच्च जोखिममा परेका छन् । हाम्रा हिमालमा हिउँ देखिन छाडेका छन् । तराई डुवानमा पर्दै आएको छ भने पहाड पहिरोको उच्च जोखिममा परेको छ । त्यसैले वातावरणिय सन्तुलन कायम गर्न पनि नेपालले ईभीको प्रयोग बढाउन जोड दिनु पर्ने देखिन्छ ।
