काठमाडौं । पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजनमा सरकारको दोहोरो चरित्र देखिएको छ । महंगीको मारले उपभोक्ताको ढाडसेक्दा कर कटौती गर्ने घोषणा गरेको सरकारले कर नघटाइ नेपाल आयल निगमलाई शाेधभर्ना दिइरहेकाे छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्दा निगमले बढाउने र घट्दा नघटाउने गरेको छ । सरकारले इन्धनमा लगाएको कर राजस्व प्रभावित हुनेडरले घटाउन आनाकानी गरिरहेको छ ।
जसको कारण एकातिर नेपाल आयाल निगमको घाटा ५० अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने अर्कोतर्फ वस्तुको ढुवानी लागत बढ्दा सर्वसाधारणले चर्को मूल्य वृद्धिको सामना गरिरहेका छन् ।
गत असार ११ गते उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री दिलेन्द्रप्रसाद बडूले पत्रकार सम्मेलन गरेर सरकारले प्रतिलिटर पेट्रोलमा २० र डिजेलमा २९ रुपैयाँ कर कटौती गरेको बताए । तर, न पेट्रोलियम पदार्थ माथिको कर घटेको छ न आयाल निगमको घाटा नै कम भएको छ ।
त्यसअघि पनि अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले मन्त्रिपरिषदले छिट्टै पूर्वाधार कर घटाउने बताइरहेका थिए । तर, कर घटाएर ठूलो रकम राजस्व गुम्ने देखेको सरकारले घोषणा गरेपनि घुमाउरो तरिकाले शाेधभर्ना गरिरहेको छ ।
सरकारले पेट्रोलियमको कर नघटाएर सोधभर्ना दिने घोषणा गरेको आयाल निगमका अधिकारी बताउँछन् । ‘सरकारले हालसम्म पेट्रोलियम पदार्थमाथि लगाएको कर घटाएको छैन् । शाेधभर्ना गरिरहेको छ,’ निगमका प्रवक्ता विनितमणी उपाध्यायले भने ।
निगमका एक अधिकारीका अनुसार आइओसीले मूल्य घटाएर नयाँ सूची पठाए पनि चुलिँदो घाटाका कारण निगमले मूल्य घटाउने सम्भावना भने न्यून छ ।
रुस र युक्रेन युद्धका कारण अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बढेको पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य पछिल्लो समय घट्नेक्रम जारी छ । भारतीय आयाल निगमले नेपाल आयाल निगमलाई सोमबा।र पेट्रोलियम पदार्थको नयाँ मूल्य सूची पठाएको छ ।
उक्त मूल्य सूची अनुसार पेट्रोल प्रतिलिटर १२.४५ रुपैयाँ,डिजेल प्रतिलिटर १६.८० रुपैयाँ घटेर आएको छ । आइओसीको नयाँ मूल्य सूची अनुसार निगमले प्रतिलिटर पेट्रोलमा २ रुपैयाँ नाफा र डिजेलमा अझै १० रुपैयाँ घाटा कायमै रहने जनाएको छ ।
भारतीय आयाल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटाएर पठाएको यो लगातार दोस्रो पटक हो । यसअघि पेट्रालमा प्रतिलिटर १५.७६ र डिजेलमा प्रतिलिटर १६.५६ रपैयाँ घटेर आएको थियो ।
भारतीय आयाल निगमले हरेक १५ दिनमा नेपाल आयाल निगमलाई पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजन गरेर सूची पठाउँ छ । तर, सरकारले कर नघटाउँदा टाँट पल्टीएको निगमले घाटा रहेको भन्दै आन्तरिक रुपमा भने मूल्य समायोजन गर्दैन् ।
करको भारी
सरकारले हाल प्रतिलिटर पेट्रोलमा ६३.३६ रुपैयाँ कर उठाइरहेको छ भने डिजेलमा ४७.०३ रुपैयाँ कर लिइरहेको छ । आयाल निगमका अनुसार पेट्रोलमा सरकारी भन्सार कर २५.२३, डिजेलमा १२.०३, सडक मर्मत शुल्क पेट्रोलमा ४, डिजेलमा २, पूर्वाधार कर दुवैमा १०/१० मूल्य अभिवृद्धिकर पेट्रोलमा २०.८२ रुपैयाँ डिजेलमा १९.७९ र मुल्य स्थिरीकरण कोष शुल्क पेट्रोलमा १.८१ रुपैयाँ र डिजेलमा १.७२ रुपैयाँ लिइरहेको छ ।
निगमले हाल भारतीय आयाल निगमबाट प्रतिलिटर ११७.४२ रुपैयाँमा पेट्रोल र १३७.३६ रुपैयाँमा डिजेल खरिद गरिरहेको जनाएको छ । त्यसमा ढुवानी भाडा विक्री खर्च, बीमा खर्च, पविधिक नोक्सानी र बिक्रेताको मुनाफा जोडेर काठमाडौंमा प्रतिलिटर पेट्रोल १९५.१९ रुपैयाँ र डिजेलको १९३.९२ रुपैयाँ कायम हुन्छ ।
हाल निगमले प्रतिलिटर पेट्रोलमा १४.१९ र डिजेलमा प्रतिलिटर २१.९२ रुपैयाँ घाटा खाएर १८१ र १७२ रुपैयाँमा बिक्री गरिरहेको जनाएको छ । यसैगरी, एलपी ग्याँसमा प्रतिसिलिन्डर ५८२.४२ रुपैयाँ घाटा खाएर १८०० रुपैयाँमा बेचिरहेको छ ।
हाल निगमले १५ दिनमा २ अर्ब १६ करोड र १५ दिनमा ४ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ घाटा बेहोरिरहेकोछ । सरकारले बुढीगण्डकी जलविद्युत आयोजना स्वदेशी लगानीमै बनाउने भन्दै पेट्रोलियम पदार्थमा कर थोपरेको पनि एक दशक भसकेको छ ।
न आयोजना अघि बढाइएको छ न करको नामबाट उठाइएको पैसा नै सही ठाउँमा लगानी गरेको छ । उपभोक्ताबाट पेट्रोलियम पदार्थमा १० रुपैयाँ पूर्वाधार कर लगाएर हाल सम्म संकलन गरिएको करिब ८० अर्ब बढी रुपैयाँ राज्यको ढुकुटीमा थन्कीएको छ ।
