काठमाडौं । चामल, दाल, नुन, चिनी, तेललगायतका दैनिक खाद्य वस्तुको खपत बढ्दो क्रममा रहेको छ । खपत बढेसँगै बजारमा खाद्य मौज्दात पनि बढेको छ ।
नेपाल चामल, तेल, दाल उत्पादक संघका अध्यक्ष सुबोध कुमार गुप्ताले हाल बजारमा ६ महिनालाई पर्याप्त हुने खाद्य वस्तु रहेको बताए । उनले दशैं तिहारमा खाद्य अभाव नहुने भन्दै गोदाम, विक्रेता र रिटेल पसलहरुमा गरी ४ देखि ६ महिनाका लागि पुग्ने खाद्यन्न बजारमा रहेको बताए ।
‘दशैं तिहारमा खाद्य वस्तुको केही अभाव हुन्न । अहिले गोदाम, रिटेल र विक्रेतासँग गरेर हामीसँग ४–६ महिना पुग्ने दाल, चामल, तेल छ,’ गुप्ताले चाणक्यपोष्टसँग भने ।
यस्तै खाद्य व्यवस्थापन तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडले १ लाख ९५ हजार क्विन्टल खाद्य वस्तु मौज्दात रहेको जनाएको छ । कम्पनीकी सूचना अधिकारी शर्मीला सुवेदी न्यौपानेले हाल मौज्दात खाद्य धेरै नभएको बताइन् । उनले बजारको सन्तुलन व्यवस्थापन गर्न मात्र कम्पनीले खाद्य विक्री तथा मौज्दातको काम गर्ने भएकाले कम्पनीसँग पर्याप्त मौज्दात नहुने बताइन् । उनले दशैं तिहार लगतै खाद्य संकलन मागको तयारी भइरहेको बताइन् ।
‘अहिले हामीसँग १ लाख ९५ हजार क्विन्टल दाल, चामल, धान र गेडागुडीहरु छन् । हामीले ल्याउँदै बिक्री गर्दै गर्ने हो । दशंैं तिहार पछि चाँहि फेरी खाद्य संकलन माग गर्ने छौं,’ न्यौपानेले चाणक्यपोष्टसँग भनिन् ।
यस्तै उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले चामल, गहँु र धानको मौज्दात १८ हजार ५ सय १९ मेट्रिकटन रहेको जनाएको छ । मन्त्रालयकी सूचना अधिकारी उर्मिला केसीका अनुसार हाल चामल मात्र १० हजार ९ सय ५१ मेट्रिकटन मौज्दातमा रहेको छ ।
‘उपत्यकाका लागि १८ हजार ५१९ मेट्रिकटन चामल, धान, गहुँ खाद्य कम्पनीसँग छ । माग पुर्याउने भन्दा पनि कमी नहोस भनेर यो मौज्दात राखिएको हो,’ केसीले भनिन् ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले भने यो वर्ष धान उत्पादन बढ्ने अनुमान गरेको जनाएको छ । मन्त्रालयका प्रवक्ता प्रकाश कुमार सन्जेलले तथ्यांक संकलनको काम भइरहेको बताउँदै हाल धानको यकिन उत्पादन तथ्यांक नभएको बताए ।
‘यो वर्ष गत वर्षको भन्दा धानको उत्पादन बढ्छ भन्ने अनुमान गरेका छौं, अहिले नै यति प्रतिशतले उत्पादन बढ्छ भनेर भन्न सकिदैंन, तथ्यांक संकलन गरिरहेका छौं,’ सन्जेलले चाणक्यपोष्टसँग भने ।
गत वर्ष ५६ लाख मेट्रिकटन धान उत्पादन भएको कृषि मन्त्रालयको तथ्यांक रहेको छ ।
साल्ट ट्रेडिङसँग छैन चिनी
नेपालमा देशभर वार्षिक २ लाख ५० हजार मेट्रिकटन माग रहेको छ । सामान्यतः १ महिनामा २० हजार मेट्रिकटन चिनी खपत हुने गर्दछ भने चाडपर्वमा ३० हजार मेट्रिकटन चिनी खपत हुने गरेको छ ।
नेपालमा १ लाख ५ हजार मेट्रिकटन चिनी उत्पादन हुने गर्छ । पछिल्लो समय उखु किसानहरुले भुक्तानी पाउन नसकेपछि कृषिबाट पलायन हुन थालेसँगै चिनीको उत्पादन समेत घटेको छ ।
यसरी हेर्दा १ लाख ३० हजार मेट्रिकटन चिनी अभाव नै रहेको छ । सो अभावलाई पूर्ति गर्न चिनी आयात गर्ने गरिन्थ्यो । तर, यो पटक अर्थमन्त्रालयबाट चिनी आयातका लागि निर्देशन नआउँदा चिनी अभाव जस्तै भएको छ ।
उता वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले भने बजारमा चिनीको मौज्दात पर्याप्त भएकाले अभाव नहुने जनाएको छ । विभागका प्रवक्ता शिवराज सेढाईले ३ महिनाका लागि पर्याप्त हुने चिनीको मौज्दात बजारमा रहेको दाबी गरेका हुन् । उनले हाल चिनीको मौज्दात ७५ देखि ८० हजार मेट्रिकटन रहेको बताए ।
तेल आयातमै निर्भर
नेपालमा खाने तेलको माग धान्न आधा भन्दा बढी विदेशबाटै आयात भइरहेको तथ्यांकले देखाएको छ । कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयका अनुसार नेपालमा वनस्पति तेलको माग सन् २०१९÷२० मा २ करोड ५९ लाख २० हजार टन पुगेको छ । तर, स्वदेशी उत्पादन जम्मा १ करोड ६ लाख ५० टन मात्रै रहेको छ । स्वदेशी उत्पादनबाट तोरीको दाना, बदामको दाना, नरिवल, पाम तेल र राइस ब्रेन आयल, कटन सिड गरेर १ करोड ६ लाख ५० हजार लिटर तेल मात्रै प्रशोधन हुने गरेको हो ।
यस आधारमा नेपालमा खपत हुने मध्ये १ करोड ५२ लाख ७० हजार लिटर तेल आयात हुने गरेको छ । यसरी हेर्दा माग धान्नका लागि आयात गर्नै पर्ने देखिन्छ ।
गत आर्थिक वर्ष २०७७÷७८ मा ८० अर्ब ६५ करोड ४९ लाख रुपैयाँ बराबरका खाने तेल तथा कच्चा पदार्थहरु आयात भएको भन्सार विभागको तथ्यांकले देखाएको छ । सो मूल्य बराबरको ६८ करोड ८३ लाख ८८ हजार केजी कच्चा पदार्थ तथा तेल आयात भएको थियो ।
आयात भइराख्ने हुनाले बजारमा भने तेलको कुनै अभाव नहुने व्यवसायीहरु बताउँछन् ।
६ महिना पुग्ने नुन
साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसन लिमिटेडसँग हाल १ लाख ४८ हजार मेट्रिकटन नुन मौज्दात रहेको छ । ६ महिनालाई पुग्ने मौज्दात रहेको मन्त्रालयकी सूचना अधिकारी शर्मीलाले जानकारी दिइन् ।
