काठमाडौं । नेपाल कृषिप्रधान मुलुक भनिए पनि खाद्यान्नमा परनिर्भरता झनै बढ्दै गएको छ । समृद्ध नेपालको नारा घन्काउने सरकारले आधुनिक र वैज्ञानिक कृषि प्रणाली अपनाइ कृषि उत्पादकत्व बढाउन नसक्दा वर्षेनी परनिर्भरता बढ्दै गएको हो ।
मुख्य खाद्यान्नको रुपमा रहेको धान चामल आयात उल्लेख्य रुपमा वृद्धि भएको छ । चालू आर्थिक वर्षमा धान चामल आयात गत वर्षको तुलनामा ६० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ ।
भन्सार विभागको तथ्यांक अनुसार चालू आवको ११ महिना (साउन-जेठसम्म) कुल ४८ अर्ब १२ करोड रुपैयाँ बराबरको धान चामल आयात भएको छ । सो मूल्यमा १ अर्ब २६ करोड ६४ लाख केजी धान चामल आयात भएको भएको छ ।
चालू आवमा गत वर्षकोभन्दा १८ अर्ब बढीको धान चाम आयात भएको हो । गत आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को सोही अवधिमा ३० अर्बको धान चामल आयात भएको थियो ।
चालू आवको जेठसम्म २८ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ बराबरको चामल आयात भएको छ । जबकी गत वर्षको सोही अवधिमा २१ अर्ब २० करोडको चामला आयत भएको थियो ।
गत वर्षको ११ महिनामा ३ लाख ९७ हजार मेट्रिक टन चामल आयात भएकोमा यो वर्ष सोही अवधिमा ६ लाख टन नाघेको भन्सार विभागको तथ्यांकले देखाउँछ । यस्तै, चालू आवमा १९ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ बराबरको धान आयात भएको छ ।
धानचामल आयातमा उच्च वृद्धि भएसँगै धरै आयात हुने वस्तुको शीर्ष १० वस्तु भित्र परेको छ । चालू आर्थिक वर्षको ११ महिनामा चामल, मकै, दाल, गेडागुडी, तरकारी, फलफूल, लगायत खाद्यवस्तु आयातमा सवा २ खर्ब बढी बाहिरसकेको विभागको तथ्यांक छ ।
बढेन धान उत्पादन
माग बढे पनि उत्पादन भने खासै वृद्धि हुन सकेको छैन । चालू आथिर्क वर्षमा ५६ लाख २१ हजार ७१० मेट्रिकटन धान उत्पादन भएको छ । गत वर्षको तुलनामा चालू आर्थिक वर्षमा ३.८२ प्रतिशतले बढ्ने अनुमान गरिएको छ । गत वर्ष ५५ लाख ५० हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा कम्तीमा ६० लाख मेट्रिक टन धान उत्पादन गर्ने लक्ष्य सरकारले लिएको थियो । धान उत्पादन प्रतिहेक्टर ३.१ मेट्रिक टनबाट वृद्धि गरी ४ मेट्रिक टन पुर्याउने लक्ष्य सरकारको छ । त्यो लक्ष्य पूरा गर्न नसके पनि विगतभन्दा उत्पादन वृद्धि भएका कारण मन्त्रालयले यसलाई सकारात्मक रूपमा लिएको छ । ६० लाख मेट्रिक टन धान उत्पादन भयो भने देश धानमा आत्मनिर्भर हुने मन्त्रालयको दाबी छ ।
यो आवमा १४ हजार ५५९ हेक्टर क्षेत्रफल वृद्धि भई कुल १४ लाख ७३ हजार ४७४ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान उत्पादन भएको जनाइएको छ ।
देशभरको खेतीयोग्य जग्गाको करिब ३८ प्रतिशत जमिनमा मात्र सिँचाइ सुविधा पुगेको सरकारी आँकडा छ । आकाशे पानीकै भरमा धान बाली लगाउनुपर्ने बाध्यताको अन्त्य नहुँदासम्म धानमा आत्मनिर्भर हुने सरकारको लक्ष्य पूरा हुन नसक्ने किसानहरु बताउँछन् ।
नेपाललाई वार्षिक ३९ लाख ९९ हजार ६२२ मेट्रिक टन चामल आवश्यक पर्छ । सरकारले १५ जिल्लामा धान उत्पादन बृृहत् कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ भने झापा जिल्लालाई धानको ‘सुपर जोन’ घोषणा गरेको छ ।
