काठमाडौं । सेयर बजारमा भीषण पहिरो गएको छ । नेपाल धितोपत्र बोर्डले नामै तोकेर जोखिमपूर्ण ५१ कम्पनीको सूची सार्वजनिक गरेसँगै त्यसको प्रभाव स्वरुप बजारमा भारी गिरावट आएको हो ।
मंगलबार बोर्डले १ वर्षमा सेयर मूल्य ३०० प्रतिशतभन्दा बढीले वृद्धि भएका, प्रतिसेयर आम्दानी ऋणात्मक भएका, प्रतिसेयर नेटवर्थ १०० रुपैयाँभन्दा कम भएका, मूल्य आम्दानी (पीई रेसियो) १०० भन्दा बढी भएका र कम्पनीको हालको वित्तीय अवस्थाका आधारमा मूल्यांकन गरिएको भन्दै सूचीकृत ५१ कम्पनीको नाम सार्वजनिक गरेको थियो ।
तर, सेयरधनीलाई वर्षौंदेखि आकर्षक लाभांश दिँदै आएका कम्पनीलाई समेत बोर्डले सूचीमा समावेश गरेपछि लगानीकर्ताको मनोबल गिर्दा बजारमा ठूलो गिरावट आएको हो । वित्तीय अवस्था कमजोर भएका कम्पनी सूचीमा हुनु स्वभाविक भए पनि बलिया र वर्षौंदेखि लाभांश दिँदै आएका कम्पनीमा समेत जोखिम भनेपछि बोर्डको कामले बजार तरंगित भएको छ ।
नेप्से आज ५२ अंकले घट्दा लगानीकर्ताले एकैदिनमा १ खर्ब ८२ अर्ब सम्पत्ति गुमाएका छन् । नेप्सेमा सूचीकृत कम्पनीहरुको बजार पूँजीकरण ४१ खर्ब ७२ अर्बबाट घटेर आज ३९ खर्ब ९० अर्बमा सीमित भएको छ ।
एकैदिन पौने २ खर्बभन्दा बढी सम्पत्ति गुमाएपछि लगानीकर्ताको धितोपत्र बोर्डको काम र नियतप्रति चर्को आलोचना गरेका छन् । बजारलाई बलियो र व्यवस्थित बनाउनु पर्ने बोर्डले हचुवाको भरमा सूचना सम्प्रेषण गर्दा लगानीकर्ताले खर्बौ गुमाउन बाध्य भएका हुन् ।
सेयर बजारमा लगानीकर्ताको मनोविज्ञानले ठूलो भूमिका खेल्दछ । बोर्डले नामै तोेकेर सर्वसाधरणको खर्बौं लगानी रहेका कम्पनीहरुको सेयर जोखिम रहेको भनेपछि लगानीकर्ता हतोत्साहित हुँदा बजारमा पहिरो गएको लगानीकर्ताहरु बताउँछन् ।
लगानीकर्तालाई सचेत गराउनु नियामक निकायको दायित्व भए पनि नामै तोकेर फलानाफलान कम्पनीमा लगानी गर्नु सुरक्षित छैन भन्नु नियामकको गैरजिम्मेवारीपन भएको उनीहरुको आरोप छ ।
‘सेयर बजारमा चलखेल र कर्नरिङ भएमा अनुसन्धान गरी कारबाही गर्ने बोर्डको दायित्व हो,’ सेयर लगानीकर्ता रमेश कँडेलले भने, ‘तर, बोर्डले हचुवाका भरमा वर्षैदेखि बम्पर लाभांश दिँदै आएका कम्पनीलाई समेत जोखिमपूर्ण सूचीमा राखेको छ । यो लगानीकर्ताको सम्पत्तिमाथि भएको गम्भीर खेलवाड हो ।’
कर्नरिङ गर्नेलाई कारबाहीको दायारामा ल्याउनुको सट्ट झन्डै एक चौथाई कम्पनीलाई जोखिमपूर्ण सूचीमा राखी बोर्डले लगानीकर्तालाई त्रासित बनाएको देखिन्छ ।
पछिल्लो समय वित्तीय अवस्था कमजोर भएका, वर्षौंदेखि लाभांश दिन नसकेका, थोरै चुक्ता पूँजी भएका केही कम्पनीको सेयर कर्नरिङ गरी अस्वभाविक मूल्य बढाइएको छ ।
तर, चलखेल गर्ने व्यक्ति वा समूहको नाम सार्वजनिक गरी कारबाहीको दायारामा ल्याउनुको सट्टा बोर्डले कम्पनीको नाम सार्वजनिक गरेर लगानीकर्तालाई हतोत्साहित र त्रासित बनाएको छ । चोर पहिचान गरी दण्डित गर्नुको सट्टा बोर्डले सम्पत्ति मालिकलाई तिम्रो सम्पत्ति नराम्रो छ त्यसैले चोरी भयो भनेको देखिन्छ ।
वित्तीय अवस्थामा आधारमा मात्रै कुनैपनि कम्पनीको सेयर मूल्य निर्धारण हुँदैन । माग र आपूर्तिका आधारमा समेत मूल्य निर्धारण हुने भएकाले सबै कम्पनीको मूल्य वृद्धिलाई बोर्डले एउटै तराजुमा राखेर तौलेको देखिन्छ ।
बोर्डको सूचीमा बजारका ठूला र केही ब्लुचिप कम्पनी समेत रहेका छन् भने पछिल्लो १ वर्ष कारोबार नै नभएका कम्पनी समेत छन् । यसले बोर्डको कम्पनी छनोटमै प्रश्नचिह्न समेत खडा गरेको छ । केही लगानीकर्ताले त बोर्डले कम्पनीलाई विभाजन गरी आफै सेयर चलखेलमा लागेको आरोप समेत लगाएका छन् ।
यता, बोर्डले भने लगानीकर्ता नडुबुन भनेर आफूहरुले सचेत गराएको बताएको छ । वर्षौंदेखि घाटामा रहेका, लाभांश दिने क्षमता नभएका, वित्तीय विवरण सार्वजनिक नगरेका कम्पनीको समेत अस्वभाविक मूल्य वृद्धि हुँदा सोझा फस्ने सम्भावना देखेपछि सचेत गराइएको बोर्डको भनाइ छ ।
लगानीकर्ताको सम्पत्ति नडुबोस् भनेर बोर्डले चासो राख्नु र सचेत गराउनु सकारात्मक भए पनि बजार प्रभावित पार्ने गरी कामकारबाही गर्नु भने न्यायोचित देखिँदैन ।
