काठमाडौं । पछिल्लो १ वर्ष यता सेयर बजार निरन्तर उकालो लाग्न थालेपछि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले पनि सेयर कर्जा विस्तारमा आक्रमक बनेका छन् । गत वर्ष लकडाउनपछि सेयर कर्जा विस्तारमा आक्रमक बनेका बैंकहरुले यस वर्ष पनि उही रफ्तारमा कर्जा प्रवाह गरेका हुन् ।
चालू आवको १० महिना (साउन-वैशाख) सम्म नेप्से परिसूचक करिब १६०० अंक (झन्डै अढाइ गुणा) बढ्दा कर्जा प्रवाह पनि झन्डै दोब्बरले वृद्धि भएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालू आर्थिक वर्षको चैतमसान्तसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले सेयर धितोमा ९१ अर्ब ८९ करोड रूपैयाँ कर्जा लगानी गरेका छन् ।
यो गत आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को सोही अवधिको तुलनाममा ८२.३२ प्रतिशत बढी हो । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले गत आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्म जम्मा ५० अर्ब ४० लाख रुपैयाँ सेयर कर्जा लगानी गरेका थिए ।
यस्तै, बैंक तथा वित्तीय संस्थाले चालू आवको ९ महिनामा मात्रै थप ४१ अर्ब ४८ करोड सेयर कर्जा लगानी गरेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । जबकी गत वर्ष सोही अवधिमा बैंकहरुले सेयरमा जम्मा २ अर्ब मात्र कर्जा प्रवाह गरेका थिए ।
गत असार सम्ममा बैंकहरुले ५० अर्ब ४० करोड ९७ लाख रुपैयाँ सेयर कर्जा लागनी गरेका थिए । ९ महिनामै त्यस्तो कर्जा लगानी ८२ प्रतिशतले वृद्धि भई ९१ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
यस कारण बढाए बैंकहरुले सेयर कर्जामा लगानी ?
सेयर कर्जा बढ्नुको मुख्य कारण बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता र ब्याजदर सस्तो हुनु नै हो । कोरोनाका कारण समग्र अर्थतन्त्र प्रभावित हुँदा अन्य क्षेत्रमा अपेक्षित कर्जा प्रवाह हुन नसकेपछि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले सेयरमा कर्जा लगानी बढाएका हुन् । यद्यपि, बैंकहरुले राष्ट्र बैंकले तोकेको सीमा भित्रै रहेर कर्जा लगानी गरेका छन् ।
पछिल्लो समय सेयर बजारले गति लिँदै जाँदा लगानीकर्ता उत्साहित भई लगानी बढाउन बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋण लिई लगानी गर्ने प्रवृत्ति बढेसँगै सेयर कर्जा उल्लेख्य वृद्धि भएको हो ।
यस्तै, पछिल्लो १ वर्ष यता बैकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता छ । जसले बैंकको ब्याजदर निकै सस्तो भएको छ । गत वर्ष १२ प्रतिशतसम्म रहेको बैंकहरुको ब्याजदर अहिले ८ प्रतिशत हाराहारीमा झरेको छ । जसले गर्दा सस्तो ब्याजमा ऋण लिएर सेयरमा लगानी गर्नेको संख्या बढेको हो ।
बैंकहरुले पनि अन्य क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह हुन नसकेपछि विभिन्न आकर्षक अफर ल्याएर सेयरमा कर्जा लगानी बढाउन थालेका छन् । सस्तो ब्याजदरमा सहजै कर्जा पाइने अवस्था सृजना भएपछि पछिल्लो समय सेयर कर्जा रकम र ऋण लिनेको संख्या समेत बढ्दै गएको छ ।
अहिले बैंक तथा वित्तीय संस्थाले करिब ७ देखि ९ प्रतिशतमा ब्याजदरमै सेयर कर्जा दिँदै आएका छन् । जबकी गत वर्ष बैंकहरुले सेयर कर्जामा १३ देखि १५ प्रतिशतसम्म ब्याज लिने गरेका थिए ।
यस्तै, नीतगत व्यवस्थामा आएको सुधारले पनि सेयर कर्जा लगानी बढेको हो । राष्ट्र बैंकले चालू आवको मौद्रिक नीतिमार्फत सेयर धितो कर्जाको सीमा बढाएको थियो । जसको प्रभाव कर्जा विस्तारमा देखिएको छ ।
राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमार्फत सेयर धितो (मार्जिन) कर्जा ६५ प्रतिशतबाट बढाएर ७० प्रतिशत पुर्याएको थियो । यस्तै, मार्जिन प्रकृतिको कर्जा प्रवाहमा सेयर धितोको मूल्यांकन गर्दा १८० दिनलाई (औसत मूल्य वा सेयरको प्रचलित बजार मूल्यमध्ये जुन कम छ) घटाएर १२० दिनको मूल्यको आधारमा गर्ने व्यवस्था गरेको थियो ।
