काठमाडौं । केही वर्ष अघि चिलिमे हाइड्रोपावरको कारणले गर्दा जलविद्युत् कम्पनीहरुको सेयरमा लगानीकर्ताहरु झुम्मिने गरेका थिए । थोरै संख्यामा प्राप्त हुने आइपीओ सेयर पार्नका लागि समेत उनीहरु घण्टौं लाइनमा बस्ने गरेका थिए ।
तर, नियामक निकायको अभाव र प्रमोटरहरुको बदमाशीका कारणले विस्तारै यो क्षेत्रले आफ्नो ओज गुमाउँदै जान थाल्यो । प्रमोटरहरुले आफूले लगानी नगर्ने, परियोजनाको लागत बढाउने, ठेक्का पट्टामा अनियमितता गर्ने र अन्ततः परियोजनाको नाफा गर्ने क्षमता नै संकुचित पार्दिने हुनाले लगानीकर्ताहरु यो क्षेत्रसँग उक्ताउँदै जान थालेका हुन् ।
सेयर लगानीकर्ताहरुलाई आकर्षित गर्ने अर्को महत्वपूर्ण विषय भनेको सेयर मूल्य पनि हो । अहिलेको वित्तीय बजारको दृष्टिकोणले राम्रै लाभांश दिन सक्ने क्षमता भएका कम्पनीहरुको पनि सेयर मूल्य १०० रुपैयाँकै आसपास रहेको छ भने केही प्रतिशत लाभांश दिन सक्ने क्षमता भएका कम्पनीको भाउ आइपीओको भन्दा सस्तो छ ।
पछिल्लो समय भने एकाएक सेयर बजारका लगानीकर्ताहरु यो क्षेत्र प्रति धेरै उत्साहित हुन थालेका छन् । केही दिनयता सेयर बजारमा अत्याधिक मूल्य बढेका कम्पनीहरुको सूचीमा यो क्षेत्रका कम्पनीहरुकै वाहुल्यता छ । जलविद्युत् कम्पनीका सेयरहरु दैनिक १० प्रतिशतले बढ्न थालेका छन् ।
यसका केही कारणहरु छन् ।
अहिले विद्युत् नियमन आयोगको स्थापना भइसकेको छ । यो नियामक निकायले प्रभावरकारी काम गर्दा प्रमोटरहरुको बदमाशी रोकिने र परियोजनाहरु नाफामा जाने आशमा लगानीकर्ताहरु विस्तारै यो क्षेत्र प्रति आकर्षित हुन थालेका हुनसक्छन् ।
यसका अलावा अहिले कोरोना महामारीको समयमा अन्य क्षेत्रको नाफा र व्यापार घट्दै गर्दा यो क्षेत्रको भने नाफामा गिरावट नआउने भएकाले पनि लगानीकर्ताहरु यो क्षेत्रप्रति आकर्षित हुन थालेका हुन् ।
परियोजना प्रभावकारी ढंगले सम्पन्न गर्न सकेमा यो क्षेत्रले सधैं समान ढंगले लगानीकर्तालाई प्रतिफल दिन सक्दछ । अन्य परियोजनामा पनि लगानी गर्दै जाने कम्पनी भएमा आम्दानी भविष्यमा पनि बढ्दै जान सक्ने संभावना हुन्छ । उदाहरणका लागि कुनै बेलाको ‘ब्लु चिप’ कम्पनी चिलिमेले सान्जेन, र सुवागढी लगायत अन्य केही परियोजनामा पनि लगानी बढाएको छ ।
सेयर लगानीकर्ताहरुलाई आकर्षित गर्ने अर्को महत्वपूर्ण विषय भनेको सेयर मूल्य पनि हो । अहिलेको वित्तीय बजारको दृष्टिकोणले राम्रै लाभांश दिन सक्ने क्षमता भएका कम्पनीहरुको पनि सेयर मूल्य १०० रुपैयाँकै आसपास रहेको छ भने केही प्रतिशत लाभांश दिन सक्ने क्षमता भएका कम्पनीको भाउ आइपीओको भन्दा सस्तो छ ।
बैंकमा मुद्दती खाताको ब्याजदर ८ प्रतिशतको हाराहारीमा झर्न थालेका बेला जलविद्युत् कम्पनीले प्रतिफल आकर्षक हुनसक्छ लगानीकर्ताका लागि । अझ नयाँ परियोजनामा लगानी नगर्ने कम्पनीले त सीधै नगद लाभांश नै दिने भए ।
यस्तै, चालू आवको मौद्रिक नीतिले बैंकहरुले जलविद्युत् क्षेत्रमा अनिवार्य १० प्रतिशत लगानी गर्नुपर्ने व्यवस्था गर्दिएको छ । यसले गर्दा परियोजनाहरुले सहजै सस्तो ब्याजमा ऋण पाउने हुँदा लगानी जुटाउन सहज हुनुका साथै लागतसम्म घट्छ ।
अहिले कोरोना महामारीको समयमा अन्य क्षेत्रको नाफा र व्यापार घट्दै गर्दा यो क्षेत्रको भने नाफामा गिरावट नआउने भएकाले पनि लगानीकर्ताहरु यो क्षेत्रप्रति आकर्षित हुन थालेका हुन् ।
अहिले कोरोना महामारीको कारणले समग्र आर्थिक क्षेत्र नै शिथिल भएको समयमा यो क्षेत्रमा भने खासै समस्या आएको छैन । साथै, कोरोना महामारीको समयमा मात्र नभएर नेपालमा भइरहने बन्द, हड्ताल इत्यादिले पनि यो क्षेत्रलाई असर पार्दैन । अहिले पनि यो क्षेत्रले सामान्य अवस्थामा नै गर्ने जस्तो व्यापार अविछिन्न रूपमा गरिरहेको छ ।
जलविद्युत् कम्पनीहरुले अन्य व्यवसाय जस्तो व्यापार बढाउने लेठो पनि गर्नुपर्दैन । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले शुरुमै खरिदको ग्यारेन्टी गर्ने भएकाले यो क्षेत्रका कम्पनीहरुले उत्पादन मात्र गरे हुने र विक्री वितरणको खासै वास्ता नगरे पनि हुने हुन्छ । यसका साथै विद्युत्को आन्तरिक र बाह्य माग पनि समय अनुसार बढ्दै नै जाने देखिन्छ ।
समग्रमा भन्दा कुनै समय धेरै आकर्षक रहेको र समयक्रम अनुसार विस्तारै सेलाउँदै यो क्षेत्र अहिले विद्युत् नियामन आयोगको उपस्थिति र महामारीको समयमा अन्य क्षेत्रको तुलनामा पाएको विशिष्ट खाले अन्तर्निहित सुविधाका कारणले फेरि बौरने संकेत देखिन थालेको छ ।
