काठमाडौं । कृषिप्रधान देश भनिए पनि खेती लगाउने बेलामा कृषकले कहिल्यै समयमै मल पाउँदैनन् । मल आयातमा हनु ढिलाइले गर्दा कृषक सधैं मारमा पर्ने गरेका छन् ।
विगत वर्षमा झैं यस वर्ष पनि आवश्यकता अनुसार अझै मल आयात हुन सकेको छैन । मल ल्याउने ठेकेदारको लापारबाही र सरकारको वेवास्ताका कारण कृषकले खेती लगाउने बेलामा मल पाउन नसकेका हुन् ।
गत आर्थिक वर्ष २०७६/७७ का लागि ४ लाख ५० हजार मेट्रिकटन मल ल्याउने लक्ष्य रहे पनि हालसम्म करिब आधामात्रै मल आयात भएको छ । सो मध्ये कृषि सामग्री कम्पनीले ७० प्रतिशत र साल्ट ट्रेडिङले ३० प्रतिशत मल आयात गर्ने गरी जिम्मा दिइएको छ ।
मल ल्याउने ठेकेदारको लापारबाही र सरकारको वेवास्ताका कारण कृषकले वर्षेनि खेती लगाउने बेलामा मल पाउन सकेका छैनन् ।
कृषि सामग्री कम्पनीले गत आवमा २ लाख ७६ मेट्रिकटन मल आयात गरिसकेको छ । ५० हजार मेट्रिकटन यूरीया मल आयात गर्न बाँकी रहेको कृषि सामग्री कम्पनीका प्रवक्ता विष्णु पोखरेलले जानकारी दिए ।
उनका अनुसार मल अझैसम्म कलकतत्ता समेत आइपुगेको छैन । उनले अबको १५ दिनमा आउने, नआउने थाहा हुने बताए ।
‘मल अझै कलकता पनि आइपुगेको छैन, कोरोनाका कारण रोकिएको हो, १५ दिन पछि थाहा हुन्छ,’ उनले चाणक्य पोष्टसँग भने ।
कृषि सामग्री कम्पनीले चालू आवका लागि १ लाख १० हजार मेट्रिकटन यूरीया मल आयातका लागि टेन्डर भइसकेको छ । ९५ हजार मेट्रिकटन डीएपी मल आयातका लागि टेन्डर भएको छ भने १० हजार मेट्रिक टन पोटास मलका लागि पनि टेन्डर भइसकेको कृषि सामग्री कम्पनीले जनाएको छ ।
साल्ट ट्रेडिङले ३२ हजार मेट्रिकटन मल आयात गरेको छ । जसमध्ये गत आवको २१ हजार मेट्रिकटन मल रहेको थियो । चालू आवको पहिलो चौमासिक अन्तर्गत ११ हजार मेट्रिकटन युरीया मल आयात गरिसकेको छ ।
चालू आवको पहिलो चौमासिक अन्तर्गत साल्ट ट्रेडिङले ३० हजार यूरीया मल आयात गर्नु पर्ने छ । जस मध्ये ११ हजार मेट्रिकटन मल आयात भइसकेको छ । थप १९ हजारका लागि टेन्डर आवहान गरेको छ । ४० हजार डीएपी मल आयात मध्ये २० हजारका लागि टेन्डर आवहान गरिएको छ । थप २० हजार मेट्रिकटन मल आयातका लागि टेन्डर आवहानको क्रममा रहेको छ । ५ अजार पोटास मल आयातका लागि टेन्डर आवहान भएको साल्ट ट्रेडिङका प्रवक्ता कुमार राजभण्डारीले बताए ।
साल्ट ट्रेडिङले पूर्वी क्षेत्रमा भदौ ८ गते सोमबारदेखि नै मल वितरण सुरु गरेको छ । मध्य क्षेत्रमा भदौ ११ गते बिहीबारदेखि वितरण सुरु गरेको छ । पश्चिम क्षेत्रमा भोलि (भदौ १३ ) शनिबारदेखि वितरण सुरु गरिने उनले बताए ।
‘हामीले गत आवको बाँकी मल वितरण सुरु गरिसक्यौं, अब चालू आवको मल ल्याउने तयारीमा छाँै, सबै टेन्डर प्रकृया अघि बढिसकेको छ,’ प्रवक्ता राजभण्डारीले चाणक्य पोष्टसँग भने । गत आर्थिक वर्षमा १० खर्ब ५२ करोड ९५ लाख रुपैयाँ मल आयातका लागि बजेट विनियोजन गरिएको थियो ।
लामो समयदेखि देशमा मलको अभाव सृजना हुन थालेको छ । विभिन्न बाहानामा प्रत्येक वर्ष मल अभाव हुने गरेको छ । किसानहरुले चाहिएको बेलामा मल पाउन सकिरहेका छैनन् ।कृषक समूह महासंघले बारम्बार मल समयमा ल्याउन, अनुदान बढाउन र सही ढंगमा वितरण गर्ने कुरामा सरकारको ध्यान आकर्षण गराउँदै आएको छ ।
कृषक समूह महासंघका अध्यक्ष नवराज बस्नेत मल प्रयोग अन्दाज र पहुँचको भरमा वितरणको संस्कारलाई हटाउनु पर्ने बताएका छन् ।साल्ट ट्रेडिङ र कृषि सामग्री कम्पनीले आयात गर्ने मल सहकारी हुँदै किसानसम्म पुग्ने गरेको छ । यसरी लामो प्रकृया हुँदा किसानसम्म सही ढंगले मल पुग्न नसकेको उनी बताउँछन् । उनले बोडरबाट आउने मलको मूल्य र किसानले किन्ने मलको मूल्यमा फरक आउने गरेको बताए ।
सरकारले यूरीया मलमा ६५ देखि ७० प्रतिशत, डीएपी मलमा २५ देखि ३० प्रतिशत र पोटास मलमा ३० देखि ३२ प्रतिशत अनुदान दिएको छ ।सीमा क्षेत्रमा यूरीया मलको मूल्य प्रतिकेजी १४ रुपैयाँ, डिएपी ४३ रुपैयाँ र पोटास ३१ रुपैयाँ पर्ने गर्छ । बोडरमा मलको मूल्य यूरीया मल ७०० रुपैयाँ प्रति बोरा, डीएपी, २ हजार १५० र पोटास १ हजार ५५० रुपैयाँ प्रति बोरा पर्छ । प्रति बोरामा ५० केजी मल हुन्छ ।
सरकारी तथ्यांक अनुसार नेपाललाई वार्षिक ५ लाख ५७ हजार टन मल आवश्यक पर्छ । जसमा ३ लाख ३९ हजार टन यूरीया, १ लाख २९ हजार टन डीएपी र ९९ हजार टन पोटास मल आवश्यक हुन्छ ।
त्यो मल बोडरबाट किसानसम्म पुग्दा युरीया मल १ हजार १०० रुपैयाँ, डीएपी २ हजार ५०० र पोटास २ हजार २०० रुपैयाँसम्म पर्न जान्छ ।यसरी मलको मूल्यमा ४०० देखि ७०० रुपैयाँसम्म फरक पर्न जाने अध्यक्ष बस्नेतले बताए ।
चालू आर्थिक वर्षमा ५ लाख मेट्रिकटन मल आयात गर्ने लक्ष्य रहेको छ । त्यसका लागि ११ अर्ब बजेट विनियोजन गरिएको छ ।
कति चाहिन्छ मल ?
नेपालमा १५ लाख हेक्टर जमीनमा धान बाली हुन्छ । सरकारी तथ्यांक अनुसार ३ लाख ३९ हजार टन यूरीया, १ लाख २९ हजार टन डीएपी र ९९ हजार टन पोटास मल आवश्यक हुन्छ । जस अनुसार ५ लाख ५७ हजार टन मल आवश्यक हुन्छ ।
सरकारको तथ्यांक अनुसार ६८ हजार हेक्टरमा उखु खेती हुन्छ । २ लाख ८६ हजार ८ सय ६४ हेक्टरमा व्यवसायीक तरकारी खेती हुन्छ । यो बाहेकमा कोदो, मकै, फापर, धान लगायतका खेती हुन्छन् । यो तथ्यांक हेर्ने हो भने ८ लाख मेट्रिकटन मल उखु र तरकारीकै लागि आवश्यक पर्ने देखिन्छ । यसरी नेपालमा ८ लाख मेट्रिकटन बढि मल आवश्यक पर्छ ।
नेपालमा कृषि जमिन घट्दै गइरहेको छ भने मल आयात वर्षेनी बढ्ने क्रममा रहेको छ । २०७०/७१ मा २ लाख ७३ हजार २३९ मेट्रिकटन मल ५ अर्ब ३० करोड लगानीमा ल्याइएको थियो ।
