काठमाडौं। नेपाल धितोपत्र बोर्डले प्राथमिक साधरण सेयर (आइपीओ) निष्काशनमा बुक बिल्डिङ प्रणाली लागू गरेको छ । बोर्डले ‘बुक बिल्डिङ निर्देशिका-२०७७’ जारी गर्दै यो प्रणाली कार्यान्वयनमा ल्याएको हो ।
सार्वजनिक निष्काशनको मूल्य निर्धारण तथा धितोपत्र निष्काशनको मूल्य निर्धारणको प्रक्रियालाई पारदर्शी र प्रतिस्पर्धी बनाउन निर्देशिका कार्यान्वयनमा ल्याइएको बोर्डले जनाएको छ ।
निर्देशिका कार्यान्वयनमा आएसँगै अब यस प्रणाली अन्तर्गत साधरण सेयर निष्काशन गर्ने कम्पनीको आइपीओ १०० रुपैयाँमा नपाइने भएको छ । अब बोलकबोल विधिबाट आइपीओ जारी हुनेछ ।
बोर्डका अनुसार बुक बिल्डिङ प्रणाली अनिवार्य नभएर स्वेच्छिक हो । मापदण्ड पुगेका कम्पनीले चाहेमा यस विधि अनुसार सेयर जारी गर्न पाउने छन् ।
बुक बिल्डिङ प्रणालीबाट आइपीओ जारी गर्ने कम्पनीले प्रिमियम (अंकित मूल्यमा थप गरी)मा सेयर जारी गर्न पाउनेछन् । जसले हाल १०० रुपैयाँमा जारी भइरहेको आइपीओको मूल्य बढ्ने भएको छ ।
कसरी हुन्छ आइपीको मूल्य निर्धारण
बुक बिल्डिङ विधिबाट आइपीओ जारी गर्ने कम्पनीको सेयरको मूल्य बोलकबोल प्रक्रियाबाट निर्धारण गरिनेछ ।
यसका लागि सेयर निष्कासन गर्ने संस्थाले निष्कासन तथा बिक्री प्रबन्धकको परामर्शमा धितोपत्रको अनुमानित मूल्य तथा मूल्यांकनको आधार र औचित्यसमेत खुलाइएको प्रारम्भिक विवरणपत्र तयार पार्दछ ।
त्यसपछि न्यूनतम १० योग्य संस्थागत लगानीकर्तासँग खरिद गर्न चाहेको न्यूनतम धितोपत्र संख्या, खरिद आशय मूल्य तथा मूल्यांकनको आधारसहित प्रारम्भिक विवरणपत्रको सम्बन्धमा सुझाव प्राप्त गर्नुपर्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ ।
योग्य संस्थागत लगानीकर्ताले दिएको आशय अध्ययन गरी आधार मूल्य तोक्नु पर्ने र उक्त आधार मूल्यमा २० प्रतिशत थप गर्दा कायम हुने मूल्य माथिल्लो सीमा र २० प्रतिशत घटाउँदा कायम हुने मूल्य तल्लो सीमा हुने गरी आइपीओमा सेयर मूल्य निर्धारण हुनेछ ।
यद्यपि सर्वसाधारण लगानीकर्तालाईभने कट अफ मूल्यमा १० प्रतिशत छुट दिई धितोपत्र निष्काशन गर्नुपर्नेछ ।
के अब सबै कम्पनीको आइपीओमा बुक बिल्डिङ लागू हुन्छ ?
बोर्डका अनुसार बुक बिल्डिङ प्रणाली अनिवार्य नभएर स्वेच्छिक हो । मापदण्ड पुगेका कम्पनीले चाहेमा यस विधि अनुसार सेयर जारी गर्न पाउने छन् ।
निर्देशिका अनुसार लगातार ३ आर्थिक वर्षदेखि नाफामा सञ्चालन भएको, साधारणसभाबाट सो विधिबाट आइपीओ निष्कासन गर्न अनुमति पाएको, प्रतिसेयर नेटवर्थ, प्रतिसेयर चुक्ता पूँजीको कम्तीमा १५० प्रतिशत रहेको र औसत वा त्यसभन्दा माथि रेटिङ पाएको कम्पनीले मात्र थप प्रिमियम जोडेर आइपीओ जारी गर्न पाउने छन् ।
निर्देशिकाले तोकेको मापदण्ड नपुगेका कम्पनीले भने हालको व्यवस्था अनुसार नै प्रतिकित्ता १०० रुपैयाँमै साधरण सेयर जारी गर्नुपर्ने हुन्छ ।
लगानीकर्ताले न्यूनतम ५० कित्ता सेयर पाउने
बुक बिल्डिङ विधिबाट जारी भएका कम्पनीको आइपीओमा लगानी कर्ताले न्यूनतम ५० कित्ता सेयर पाउने भएका छन् । यसमा सर्वसाधारणले धितोपत्र खरिदका लागि आवेदन दिने र बाँडफाँट हुने धितोपत्र संख्या न्यूनतम ५० कित्ता हुनेछ ।
हाल जुनसुकै कम्पनीको आइपीओमा न्यूनतम १० कित्ताका लागि आवेदन दिन पाइने र न्यूनतम १० कित्ता नै सेयर पाउने व्यवस्था छ । तर बुक बिल्डिङ प्रणाली अनुसार आवेदकले न्यूनतम ५० कित्ताका लागि मात्र आवेदन दिन पाउने व्यवस्था गरिएको छ । जसले गर्दा अब सेयर पाउने लगानीकर्ताले न्यूनतम ५० कित्ता पाउने भएका छन् ।
सेयर बाँडफाँट गर्दा सबैभन्दा पहिला कटअप मूल्यभन्दा बढी मूल्यमा आवेदन गर्नेले पाउनेछन् । त्यसपछि कटअप मूल्यमा आवेदन दिएकाले पाउँछन् भने त्यो भन्दा कम मूल्यमा भरेका लगानीकर्ताले समानुपातिक तरिकाले सेयर पाउनेछन् ।
के हो बुक बिल्डिङ ?
बुक बिल्डिङ सार्वजनिक निष्कासन गर्ने एउटा यस्तो वैकल्पिक विधि हो । यस विधिबाट आइपीओ जारी गर्दा बोलकबोल विधिबाट गरिन्छ ।
यस पद्धतिमा बिक्री प्रबन्धक वा प्रत्याभूतिकर्ताले सार्वजनिक निष्कासनका बेला विभिन्न सम्भाव्य लगानीकर्ताबाट बोलपत्र आह्वान गर्छन् । लगानीकर्ताले निष्कासनकर्ता कम्पनीले निर्धारण गरेको मूल्य सीमाभित्र रही आफ्नो बोलपत्र पेस गर्छन् ।
लगानीकर्ताले निष्कासनकर्ता कम्पनीको वित्तीय विवरण, साख, कार्यसम्पादन मूल्यांकन आदिका आधारमा धितोपत्रको मूल्य तय गरी बोलपत्र पेस गर्दछन् ।
अख्तियार प्राप्त संस्थाहरुले आइपीओ ल्याउने कम्पनीको सेयरमा कतिसम्म मूल्य कबुल्ने भनी विशेषज्ञबाट अध्ययन गराई निर्णय गर्छन र प्रतिस्पर्धामा सहभागी हुन्छन् । उनीहरुले जुन माथिल्लो बिन्दुमा मूल्य कबुल्छन्, त्यही मूल्यमा आइपीओको मूल्य निधारण हुन्छ ।
बुक बिल्डिङ सार्वजनिक निष्काशन गर्ने एउटा यस्तो वैकल्पिक विधि हो जसमा सार्वजनिक निष्काशनमा आवेदन दिन आग्रह नगरी वित्तीय संस्थाहरु, कर्पोरेसन वा उच्च नेटवर्थ भएका व्यक्तिहरु मार्फत आवेदन स्वीकार गरिन्छ ।
