काठमाडौं । तेलको मूल्य विश्व बजारमा निकै तल झरेको छ । सन् १९९१ मा अमेरिकी सेनाले इराकी सेनामा धावा बोलेपछिको यो सबैभन्दा ठूलो गिरावट हो । विश्वव्यापी रुपमा तेल प्रति ब्यारेल ३५.४५ डलरमा कारोबार भइरहेको छ । यो भनेको २२ प्रतिशतको गिरावट हो ।
तेलको सबैभन्दा ठूलो निर्यातकर्ता साउदी अरेबियाले यो सप्ताहन्त तेलको मूल्यमा ‘प्राइस वार’ छेड्यो । त्यसपछि साउदी र रसियाले नेतृत्व गरेको तेल निर्यातकर्ता देशहरुको संगठन ‘ओपेक’ विघटन भयो । यो संस्था सन् २०१६ मा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल ३० डलरमा झरेपछि निर्माण गरिएको संस्था हो ।
तेल बजारलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्नेमा रहेको विवाद शुक्रबार भियनामा भएको बैठकमा छताछुल्ल भएको थियो ।
मूल्य स्थिर राख्नका लागि उत्पादन घटाउँदा घटाउँदा रसिया थाकिसकेको अवस्था छ । यसले बरु अमेरिकी ‘सेल’ कम्पनीहरुलाई फाइदा पुर्याएको छ । उनीहरु सस्ता अरबी र रसियाली तेलको भण्डारण घटाएर महङ्गो अमेरिकी तेलको लागि ठाउँ बनाइरहेका छन् ।
अमेरिका अहिले विश्वकै ठूलो तेल उत्पादक भएको छ । यो वर्षको पहिलो त्रैमाससम्म अमेरिकाले १ करोड ३० लाख ब्यारल तेल निकाल्ने अनुमान छ ।
यो सप्ताहअन्तमा साउदीले बजार हिस्सा बढाउन तेलको मूल्य प्रति ब्यारल ४ देखि ७ डलरसम्म घटाएपछि उसको र रुसको विवाद शुरु भएको हो । साउदीले तेल उत्पादन पनि बढाएर १ करोड ब्यारल पुर्याउने बताएको छ ।
कोरोना भाइरसको के प्रभाव छ यसमा ?
कोरोना भाइरसले विश्वव्यापी रुपमा तेलको मागलाई घटाइदिएको छ । विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल आयातकर्ता रहेको चीन दैनिक १ करोड ब्यारल तेल खपत गर्दथ्यो । अहिले त्यो घटेको छ । विश्वका धेरै तेल खपत गर्ने कारखानाहरु पनि त्यसै बसेका छन् । हवाइ उडानहरु घटेका छन् ।
यसरी माग घटेका बेला ‘प्राइस वार’ मा उत्रेर तेलको मूल्य र बजारमा स्थायीत्व नआउने जानकारहरु बताउँछन् । मूल्य घटाएर बजार हिस्सा जति बढाए पनि उनीहरुलाई फाइदा नहुने उनीहरुको दाबी छ ।
नेपालमा कस्तो पर्ला प्रभाव ?
नेपालमा तेल भारतबाट आयात हुन्छ । भारतसँगको सम्झौता अनुसार प्रत्येक १५ दिनमा भारतले मूल्य पठाउने गरेको छ । त्यसै अनुसार नेपालमा पनि तेलको मूल्य निर्धारण गरिन्छ ।
आयल निगमका सुरेन्द्र पौडेल अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा घटेको तेलको मूल्यले नेपालमा विक्री हुने तेलमा सामान्य फरक पारे पनि त्यसले ठूलो अन्तर भन नपर्नेे बताए । उनले भारतले आफ्नो मूल्य नदिएसम्म कति घट्छ भनेर भन्न नसकिने बताए ।
१५÷१५ दिनमा मूल्य तोकिने भएकोले बाँकी रहेको तेललाई पुरानै मूल्यमा बेच्न नसकिने र नयाँ आएको तेललाई पनि पूरै विदेशमा जसरी घटाएर बेच्न नसकिने उनले बताए । ‘हामीले पुरानो मूल्य र नयाँ आउने मूल्यको औसतमा रहेको मूल्य तोक्ने हो । थोरै फरक पर्ला । तर, मूल्यमा ठूलो अन्तर आउँदैन,’ पौडेलले चाणक्य पोष्टसँग भने ।
उनले निरन्तर मूल्य घटिरहेमा मात्र नेपालमा विक्री हुने तेलको मूल्यमा ठूलो प्रभाव पर्न सक्ने बताए । एक÷दुई दिन मूल्य घट्दैमा वा बढ्दैमा खासै असर नपर्ने उनले बताए ।
