काठमाडौं । सेयर कर्जा (मार्जिन प्रकृतिको) लगानीमा उछाल आएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को मौद्रिक नीतिमार्फत सेयर धितो कर्जामा संस्थागत तर्फको २० करोडको सीमा खारेज गरेसँगै सेयर कर्जा लगानी ह्वात्तै बढेको हो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार भदौ महिनामा मात्रै बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कुल ८ अर्ब ३२ करोड १३ लाख रुपैयाँ सेयर कर्जा लगानी गरेका छन् । यो पछिल्लो ३ वर्ष यता कुनै पनि एक महिनामा लगानी भएको सबैभन्दा धेरै सेयर कर्जा हो ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार साउन मसान्तसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कुल ९१ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ सेयर कर्जा लगानी गरेकोमा भदौ मसान्त आइपुग्दा बढेर ९९ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
चालु आवको दुई महिनामै बैंकहरूले कुल ९ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका छन् । जसमा साउनमा १ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ मात्र लगानी गरेका थिए ।
अर्थतन्त्रमा आएको संकुचनका कारण अन्य क्षेत्रमा कर्जाको माग बढ्न सकेको छैन । तर, घट्दो ब्याजदर र नेपाल राष्ट्र बैंकको एकपछि अर्को नीतिगत लचकताका कारण सेयर कर्जा लगानी ह्वात्तै बढेको हो ।
करोड बढी ऋण लिने १८ प्रतिशतले बढे
चालु आर्थिक वर्षमा १ करोड रुपैयाँ बढीको सेयर कर्जा लगानी ह्वात्तै बढेको छ भने ५० लाख रुपैयाँभन्दा कमको कर्जा लगानी घटेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आवमा १ करोड बढीको सेयर कर्जा लगानी १७.९ प्रतिशतले बढेको छ । २०८१ असार मसान्तसम्म १ करोड बढीको कुल सेयर कर्जा ५५ अर्ब ९३ करोड रहेकोमा भदौ मसान्तमा आइपुग्दा बढेर ६५ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । दुई महिनामै १ करोड माथिको सेयर कर्जा १० अर्ब रुपैयाँले बढेको हो । राष्ट्र बैंकले संस्थागततर्फको २० करोडको सीमा हटाएसँगै ठूला लगानीकर्ताले धमाधम ऋण लिएर सेयर किन्न थालेको देखिन्छ ।
त्यस्तै, चालु आवमा ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको ऋण लगानी ३.२ प्रतिशत अर्थात् ३९ करोड रुपैयाँले बढेको छ । समीक्षा अवधिमा ५० लाख रुपैयाँभन्दा कमको सेयर कर्जा लगानी भने घटेको छ ।
२५ देखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा लगानी ३ प्रतिशत अर्थात् ४३ करोड ४० लाख रुपैयाँले घटेको छ । असार मसान्तसम्म यस्तो कर्जा लगानी १४ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ रहेकोमा भदौ मसान्त आइपुग्दा घटेर १३ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँमा झरेको छ । त्यस्तै, २५ लाख मुनिको सेयर कर्जा लगानी ३.९ प्रतिशत अर्थात् २८ करोड ६९ लाख रुपैयाँले घटेको छ ।
चालु आवमा ठूला लगानीकर्ताले धमाधम ऋण लिएको देखिन्छ भने साना लगानीकर्ताले उल्टो तिरेको देखिन्छ । पछिल्लो समय सेयर बजारले क्रमशः गति लिन थालेसँगै लगानीकर्ताले ठूलो रकम लिन ऋण थालेकाले सानो रकमको कर्जा लगानी घटेको हो ।
लचिलो नीतिले फस्टाउँदै सेयर कर्जा लगानी
पछिल्लो समय नेपाल राष्ट्र बैंकको अपनाएको नीतिगत लचकता, घट्दो ब्याजदर, अधिक तरलता, अर्थतन्त्रका सूचकमा देखिएको सुधार लयागत कारणले सेयर धितो कर्जा लगानी बढेको हो ।
अर्थतन्त्रमा आएको शिथिलता कारण बजारमा उपभोग्य वस्तुको माग बढ्न नसक्दा उत्पादनमूलक, निमार्ण लगायत क्षेत्रमा कर्जाको माग बढ्न सकेको छैन भने अटो, घरजग्गा, सेयर कर्जाको माग भने बढ्दो क्रममा देखिएको छ । राष्ट्र बैंकको कडाइका कारण विगतमा सेयर कर्जा लगानी गर्न चासो नदिएका बैंकहरूले अहिले नीतिगत लचकतासँगै आक्रमक बन्न थालेका हुन् ।
राष्ट्र बैंकले गत वर्षदेखि सेयर धितो कर्जामा एकपछि अर्को नीतिगत लचकता अपनाउँदै आएको छ । सोही कारण सेयर कर्जाको माग र लगानी बढेको हो । राष्ट्र बैंकले आव २०७८/७९ को मौद्रिक नीति मार्फत सेयर कर्जामा ४/१२ करोड रुपैयाँको सीमा लगाएको थियो । त्यसको व्यापक आलोचना भएपछि २०७९/८० को मौद्रिक नीतिबाट ४ करोडको सीमा हटाएर एउटै बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट १२ करोड रुपैयाँसम्म ऋण लिन सक्ने व्यवस्था गरेको थियो ।
त्यस्तै, गत आवमा त्यसको सीमा बढाएर एक व्यक्तिले १५ करोड र संस्थागत लगानीकर्ताले २० करोड ऋण लिन पाउने व्यवस्था गरेको थियो । चालु आवको मौद्रिक नीतिबाट संस्थागततर्फको २० करोडको सीमा पनि खारेज गरिदिएको छ ।
राष्ट्र बैंकले सेयर धितो कर्जाको जोखिम भार पनि घटाएको छ । गत वर्ष मौद्रिक नीति मार्फत २५ लाखसम्मको सेयर धितो कर्जाको जोखिमभार शतप्रतिशत कायम गरेकोमा त्यसको सीमा बढाएर ५० लाख रुपैयाँ पुर्याएको थियो । त्यस्तै, ५० लाख बढीको सेयर धितो कर्जाको जोखिमभार १५० प्रतिशतबाट १२५ प्रतिशतमा झारेको थियो ।
अहिले बैंकिङ प्रणालीमा कायम अधिक तरलता र घट्दो ब्याजदरका कारण पनि सेयर कर्जा बढेको हो । कर्जाको माग नभएपछि बैंकहरूले महिनैपिच्छे ब्याजदर घटाइ रहेका छन् । अधिकांश बैंकले गत वर्षको कात्तिकदेखि नै निक्षेपको ब्याजदर घटाएका छन् । जसकारण बैंकको लागत घट्न गई कर्जाको ब्याजदर समेत घटेको छ । अहिले बैंकहरूको औसत बेसरेट ८ प्रतिशतमा झरिसकेको छ । बार्गेनिङ गर्न सक्ने ग्राहकले ९ प्रतिशत हाराहारीमै ऋण पाउने अवस्था छ । अर्थतन्त्रमा आएको सुधारले पनि लगानीकर्तालाई ऋण लिएर लगानी गर्न मनोबल बढेको देखिन्छ ।
