काठमाडौं । गत वर्षदेखि सुस्ताएको बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कर्जा लगानी यस वर्ष पनि सोही लय समातेको छ । पछिल्लो समय बैंकिङ प्रणालीमा लगानी योग्य रकम पर्याप्त छ । ब्याजदर पनि घट्दो क्रममा छ । तर, कर्जाको माग नहुँदा लगानी भने बढ्न सकेको छैन ।
यतिबेला चाडवाडको सिजन सकिएको छ । विगतका वर्षहरूमा दशैं, तिहारपछि कर्जाको माग बढ्ने गर्थ्यो । तर, आर्थिक शिथिलताका कारण बजारमा ऋणको माग नहुँदा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले यस वर्ष पनि लक्ष्य अनुसार व्यवसाय विस्तार गर्न सकेका छैनन् । चालु आवको ४ महिनामा लक्ष्यको १७.५ प्रतिशत मात्र कर्जा लगानी भएको छ । त्यस्तै, गत असारको तुलनामा कर्जा लगानी २ प्रतिशत मात्र बढेको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्षमा निजी क्षेत्रतर्फ ११.५ प्रतिशत कर्जा विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ । सो अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाले यस वर्ष ५ खर्ब ६० अर्ब कर्जा लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ । तर, चालु आवको चार महिना बित्दा १ खर्ब पनि कर्जा लगानी गर्न सकेका छैनन् ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आवको ४ महिना (साउन–मंसिर ७ गतेसम्म) ९८ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी भएको छ । गत असारसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल कर्जा लगानी ४८ खर्ब ७८ अर्ब रुपैयाँ रहेकोमा मंसिर पहिलोसाता आइपुग्दा बढेर ४९ खर्ब ७६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ ।
गत वर्षदेखि अर्थतन्त्रमा देखिएको संकटका कारण माग र आपूर्तिमा असन्तुलन देखिएपछि वित्तीय संस्थाको व्यवसायमा समेत त्यसको प्रभाव देखिन थालेको छ । आर्थिक शिथिलता अझै नहटेकाले लगानीयोग्य रकम थुप्रिए पनि जोखिम मोलेर बैंकहरूले लगानी गर्न नचाहेको बैंकरहरू बताउँछन् ।
‘प्रणालीमा लगानीयोग्य रकम पर्याप्त छ । पहिलेकोभन्दा केही माग पनि बढ्दै गएको देखिन्छ,’ एक वाणिज्य बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले भने, ‘तर, अहिले बैंकहरूले खासै ऋण दिन चाहेका छैनन् । वित्तीय अवस्था खराब देखिएको छ भने कर्जा लगानीको जोखिम बढी छ । त्यसैले बैंक अब पर्ख र हेरको अवस्थामा छन् ।’ समग्र अर्थतन्त्रको अवस्था वित्तीय क्षेत्रमा देखिएकाले अर्थतन्त्रका अन्य सूचक सुधार हुँदै जाँदा लगानी वृद्धि हुने उनको भनाइ छ ।
हाल बैंकिङ प्रणालीमा ५ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानीयोग्य रकम हुँदा समेत कर्जा लगानी बढ्न सकेको छैन । राष्ट्र बैंकका अनुसार अहिले समग्र निक्षेप कर्जाको अनुपात औसतमा ८१.०५ प्रतिशत रहेको छ । यसले प्रणालीमा पर्याप्त लगानीयोग्य रकम थुप्रिएको देखाउँछ । बैंकहरूले ९० प्रतिशतको सीडी अनुपातसम्म ऋण लगानी गर्न पाउने व्यवस्था छ ।
बैंकहरूको व्यवसयमा आएको लगानी शिथिलताको असर उनीहरूको वित्तीय विवरणमा देखिएको छ । चालु वर्षको पहिलो त्रैमासमा संस्थाहरूको खुद नाफा १८ प्रतिशतले घटेको छ । अघिकांश विकास बैंकको नाफामा पनि उच्च गिरावट आएको प्रकाशित वित्तीय विवरणले देखाउँछ ।
बैंकको खराब कर्जा दोब्बर बढीले वृद्धि भएको छ । गत वर्ष १.६६ प्रतिशत रहेको निष्कृय कर्जा १.७३ प्रतिशतले वृद्धि भएर पहिलो त्रैमाससम्म ३.४० प्रतिशत पुगेको छ । यसले बैंकको ऋण लगानी उठ्न नसकेको देखाउँछ ।
बैंकहरूको खराब कर्जा वृद्धि हुँदा प्रोभिजनिङ पनि बढेको छ । यही कारण बैंकहरूले अहिले कर्जाको माग सामान्य बढे पनि ऋण दिन मानिरहेका छैनन् । संस्थाको वित्तीय विवरणमा देखिएका खराब अवस्था र बैंक तथा वित्तीय संस्था विरुद्धका गतिविधिले कर्जा लगानीका लागि बैंकहरूलाई झस्काएको वित्तीय क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन् ।
प्रणालीमा तरलता थुप्रिँदै गएपछि ब्याजदर घट्दै गएको छ । अहिले वाणिज्य बैंकको आधादर एकल अंकमा छ भने कर्जाको ब्याजदर सस्तो हुँदै गएको छ ।
