काठमाडौं । चाडवाडको मुखमै बजारमा चिनीको मूल्यमा चरम कालोबजारी भएको छ । दशैं, तिहार लगायत चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा अभावको नाममा व्यापारीहरूले चिनीको भाउ अचाक्ली बढाएका हुन् ।
पछिल्लो दुई सातामै चिनीको मूल्य ३० प्रतिशतसम्म बढेको छ । भदौ दोस्रो सातासम्म खुद्रा बजारमा प्रतिकिलो १०० रुपैयाँमा पाइने चिनीको मूल्य अहिले प्रतिकिलो १३० रुपैयाँ पुर्याएका छन् भने आगामी दिनमा अझै बढ्ने व्यापारीहरू बताउँछन् ।
कालोपुलस्थित मगल स्टोर्सका सञ्चालक रामहरी थापाले चिनीको भाउ प्रतिकेजी १२० रुपैयाँ पुगेको बताए । उनका अनुसार बजारमा चिनी नभएकै कारण मूल्य बढेको हो । चिनीको मूल्य अझै बढ्न सक्ने उनको भनाइ छ ।
‘चिनीको मूल्य होलसेलमै १२० रुपैयाँ परेको छ, अझै बढ्न सक्छ, बढ्यो भने दशैं, तिहारसम्म १४० हाराहारी पुग्छ होला,’ थापाले भने । अहिले खुद्रा बजारमा चिनीको मूल्य १३० रुपैयाँसम्म पुगेको उनको भनाइ छ ।
यस्तै, जडीबुटीस्थित रमीला खड्काले प्रतिकिलो चिनीको १३० रुपैयाँ तिरेको बताइन् । उनले एकसाता अघि ११० रुपैयाँमा किनेको चिनी अहिले १३० तिर्नु परेको बताइन् । ‘अहिले बजारका अधिकांश पसलमा चिनी छैन भन्छन्, किन्न पाइँदैन,’ उनले भनिन्, ‘एक/दुई पसलमा मात्र पाइन्छ । त्यो पनि अचाक्ली महँगो छ । किलोकै १३० रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । त्यो पनि माग अनुसार पाइँदैन । बढीमा २ किलो मात्र दिन्छन् ।’
अहिले बजारमा चिनीको चरम अभाव र कालोबजारी भएको छ । स्वदेशी उद्योगले उत्पादन गरेको चिनी सकिएको र विदेशबाट आयात नहुँदा बजारमा चिनीको अभाव भएको व्यापारीहरूले बताएका छन् । सरकारसँग पनि स्टक चिनी नभएको र व्यापारीले पनि आयात नगरेकाले बजारमा चिनीको अभाव भएको हो ।
बजारमा चिनी अभाव भएपछि केही व्यापारीले आफूसँग भएको चिनी लुकाउँदा झनै अभाव भएको खुद्रा व्यापारी बताउँछन् । तत्कालै चिनी आयात नहुने देखेकाले होलसेल व्यापारीले महँगोमा बेच्न चिनी लुकाएको उनीहरूको आरोपछ ।
धेरै खपत हुने चाडवाडको बेला चिनी अभाव र मूल्य वृद्धि हुँदा उपभोक्ता दोहोरो मारमा परेका छन् । महँगिएको मारमा पिल्सिएका उपभोक्तालाई यसले झनै आजित बनाएको छ ।
चिनी बेच्ने दुवै सरकारी निकाय साल्ट ट्रेडिङ र खाद्य व्यापार कम्पनीले आफूसँग चिनीको मौज्दात नभएको जनाएका छन् । साल्ट ट्रेडिङका प्रवक्ता कुमार राजभण्डारीले हाल डेढ टन मात्र चिनी मौज्दात रहेको जानकारी दिए ।
उनले हाल चिनी स्टक नरहेकाले खुद्रा बिक्रेतालाई नबेचिएको बताए । उनले अहिले सुपथ पसलबाट उपभोक्तालाई मात्र चिनी बेचिरहेको बताए । यसैबीच, सरकारले साल्ट ट्रेडिङलाई १० हजार टन चिनी आयातको अनुमति दिएको छ ।
त्यस्तै, खाद्य कम्पनीले आफ्नो गोदाममा चिनी नभएको बताएको छ । लामो समयदेखि चिनी आयातका लागि अनुमति मागे पनि नपाउँदा चिनी ल्याउन नसकिएको कम्पनीकी सूचना अधिकारी सर्मीला न्यौपाने सुवेदीले बताइन् ।
सरकारले यसै साता ५० प्रतिशत भन्सार छुटमा १० हजार क्विन्टल चिनी आयातको अनुमति दिएको उनले बताइ । उक्त चिनी ल्याउन केही समय लाग्ने उनको भनाइ छ ।
‘यसैसाता १० हजार टन चिनी आयातको अनुमति पाएका छौं । अब ठेक्का प्रक्रियाबाट चिनी आयात गर्नुपर्छ । त्यसो हुँदा चिनी आइपुग्न केही समय लाग्छ,’ उनले भनिन् ।
देशभर वार्षिक २ लाख ६५ हजार मेट्रिक टनदेखि ३ लाख टन चिनी माग हुँदै आएको छ । सो मध्ये १ लाख मेट्रिक टन चिनी नेपाल उत्पादन हुने गरेको छ भने बाँकी आयातमा निर्भर छ ।
छैन प्रभावकारी अनुगमन
बजारमा चिनीको चरम कालोबजारी भए पनि सरकारले प्रभावकारी अनुगमन गरी नियन्त्रण गर्न सकेको छैन । विगतमा जस्तै चाडपर्वको बेलामा कर्मकाण्डी अनुगमन गर्ने बाहेक कालोबजारी नियन्त्रण गर्न कदम चालेको देखिँदैन ।
तर, वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले भने बजार अनुमगनलाई तीव्रता दिइएको बताएको छ । विभागका सूचना अधिकारी होमनाथ भट्टराईले दैनिक बजार अनुगमन भइरहेको बताए ।
उनले दैनिक ३ वटा टोलीले अनुगमन गरिरहेको जानकारी दिए । चाडपर्वको समयमा मूल्य वृद्धि र ठगी नहोस भनेर अनुगमनको संख्या बढाउने तयारी भइरहेको उनले बतए ।
‘कालोबजारी नहोस भनेर हामीले अनुगमन तीव्र बनाएका छौं । दैनिक ३ टोलिले अनुगमनका लागि बजार पठाएका छौं । यसलाई अझै तीव्र बनाउँछौं,’ उनले भने । कसैले अनुचित फाइदाका लागि कालोबजारी र महँगोको बेचेको भेटेमा कानुन अनुसार कारबाही गर्ने उनकाे भनाइ छ ।
