काठमाडौं । काठमाडौंको टेकुस्थित बायो ग्यास प्लान्टको मेसिन मर्मत गरिएको छ । ९ वर्षदेखि अलपत्र उक्त प्लान्टको मेसिन राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले मर्मत गरिदिएको हो ।
केन्द्रका प्रमुख महावीर पुनले बायोग्यास प्लान्टको मेसिन मर्मत अन्तिम चरणमा पुगेको जानकारी दिए । उनका अनुसार एक हप्ताभित्र मर्मत काम सम्पन्न गरेर काठमाडौं महानगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरिने छ ।
उनले ग्यास प्लान्ट धेरै जीर्ण अवस्थामा रहेकाले मर्मतको काम जटिल र झन्झटिलो भएको बताए ।‘यो साह्रै झन्झटिको काम रहेछ, हामीले पत्रु भइसकेको सामानलाई सफा गरेर, केही पाटपूर्जा फेरेर जेरो लेभलदेखि बनाएका छौँ,’ पुनले चाणक्य पोष्टसँग भने ‘अब १ हप्ता जतिमा हस्तान्तरण गर्ने छौँ ।’
उनले किनेर ल्याएका सामानहरु कवाडीले चोरेर लाने समस्या धेरै भएको बताए । उनले मर्मतका लागि ल्याइएको प्लम, मोटर चोरी भएको बताए । हालसम्म आविष्कार केन्द्रले बायो ग्यास प्लान्ट मर्मतका क्रममा ५ लाख रुपैयाँ बढी खर्च गरेर उनले जानकारी दिए । उनले हस्तान्तरण गरेपछि समेत समस्या आए फेरि मर्मत गर्ने बताए ।
काठमाडौं महानगरपालिकाले फोहोरबाट मोहर उत्पादन गर्ने लक्ष्यसहित ल्याएको ‘बायो ग्यास प्लान्ट’ ९ वर्षदेखि अलपत्र रहेको थियो । १ करोड ८६ लाख रुपैयाँ खर्चेर ल्याएको उक्त मेसिन हाल टेकुस्थित महानगरको वातावरण विभागमा प्रयोगविहीन अवस्थामा थियो । महानगरको नेतृत्वमा बालेन्द्र शाह आएपछि उक्त बायो ग्यास प्लान्टको मेसिन मर्मतका लागि आविष्कार केन्द्रलाई जिम्मा दिइएको थियो ।
वि.सं. २०७१ सालमा दाताको सहयोगमा बायो ग्यास मेसिन ल्याइएको थियो । युरोपेली युनियन (ईयू)ले महानगरको २० प्रतिशत र अन्य ८० प्रतिशत लागत आफैँले व्यहोर्ने गरी १ करोड ८६ लाखको प्लान्ट ल्याएर टेकुमा जडान गरिदिएको थियो । बिजुली र ग्यासलगायत नवीकरणीय ऊर्जा उत्पादन गर्न सकिने यस प्लान्टको प्रयोगले सहरभित्रको अधिकांश फोहोरलाई मोहोरको रुपमा प्रयोग गर्न सक्ने विश्वास राखिएको थियो ।
२०७४ मा मेयरमा चुनिएलगत्तै विद्यासुन्दर शाक्यले बिजुली बालेर उद्घााटन गरेका थिए । त्यसपछि यो प्लान्ट बन्द अवस्थामा रहेको छ । फोहोरबाट बिजुली र ग्यास उत्पादन गरेर आसपासका सरकारी भवनमा वितरण गर्न सकिने लक्ष्य राखिए पनि योजना सफल हुन सकेन ।
दैनिक प्रयोगमा ल्याउन सके काठमाडौंको ४०० मेट्रिकटन फोहोर सो मेसिनले नै खपत गर्न सक्ने छ । फोहोर खपत गर्ने मेसिन बिग्रिँदा काठमाडौं महानगरको फोहोर व्यवस्थापनमा समेत समस्या हुने गरेको छ ।
दैनिक उत्पादन हुने ३०० मेट्रिक टन फोहोरमार्फत १४ किलोवाट बिजुली, ९६ केजी एलपी ग्यास र १३ हजार ५०० लिटर प्रशोधित पानी उत्पादन क्षमताको सो परियोजना काठमाडौं महानगरपालिकाले सञ्चालनमा ल्याउन सकेको छैन ।
महानगरपालिकाले सञ्चालनमा ल्याएको सो परियोजनाबाट करिब ६ महिनासम्मका लागि बिजुली उत्पादन भए पनि बायो ग्यास उत्पादन नहुँदै बन्द भएको थियो । अब मेसिन मर्मत भएकाले पुनः फोहोरबाट ग्यास र बिजुली उत्पादन गरिने महानगरले जनाएको छ ।
हाल काठमाडौंमा दैनिक करिब १ हजार मेट्रिकटन फोहोर उत्पादन हुन्छ । सो फोहोरको केही प्रतिशत पनि काठमाडौंमा खपत गर्न सकिने अवस्था छैन । यो मेसिनलाई बिजुली उत्पादन मात्रै नभएर ग्यासलगायत अन्य नवीकरणीय ऊर्जा उत्पादनमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
