काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले विदेशी संस्थाहरूबाट ल्याउने ऋण बढ्दै गएको छ । वित्तीय प्रणालीमा भएको तरलता अभाव र राष्ट्र बैंकको खुकुलो नीतिका कारण बैंकहरूले ल्याउने विदेशी ऋण बढ्दै गएको हो ।
पछिल्लो ३ वर्षको अवधिमै बैंकहरू विदेशी बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋण ल्याउने क्रम ४ गुणाले बढेको छ । राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार सन् २०२० सम्म नेपाली बैंकहरूले जम्मा १४ अर्ब ८ करोड ऋण ल्याएका थिए । जबकी सन् २०२२ को अन्त्यसम्म आइपुग्दा त्यो ४ गुणाले बढेर ६० अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
वित्तीय प्रणालीमा चुलिएको तरलता अभावको समाधान गर्न राष्ट्र बैंकले २०७५ मा बैंकहरूलाई विदेशी ऋण ल्याउने बाटो खुला गरेको थियो । त्यसयता सो क्रम बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ ।
बढ्यो आयात र व्यापार घाटाले विदेशी विनिमय संचिति घट्दै गएपछि भुक्तानी सन्तुलनमा थपेको चुनौती हालसम्म कायम छ । विदेशी मुद्राको स्रोतबाट प्राप्त हुने रकम घटेपछि सरकारदेखि राष्ट्र बैंकसम्म झस्किएको थियो ।
जसको कारण राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई विदेशी संस्थाहरूबाट ऋण ल्याएर विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गर्न नीति प्रोत्साहन गरेको छ । तर, विदेशबाट डलरमा ल्याइने यस्तो रकमले दीर्घकालीन रूपमा अर्थतन्त्रमा जोखिम निम्त्याउन सक्ने वित्तीय क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन् ।
संस्थाहरूले विदेशबाट ल्याएको रकम लगानीका लागि राष्ट्र बैंकले नीतिगत व्यवस्था गरेको छ । विदेशी लगानी तथा ऋण विनियमावली २०७८ अनुसार बैंकहरूले विदेशबाट ऋण लिएर घरजग्गा कारोबार र सेयरमा लगानी गर्न पाउँदैनन् ।
यसैगरी, ब्याजदरको सीमा ४ प्रतिशतभन्दा बढी नभएको, भुक्तानी अवधि न्यूनतम १ वर्ष हुनुपर्ने व्यवस्थाहरू गरिएको छ ।
‘अनुत्पादक क्षेत्रमा लगानी भए जोखिम निम्त्याउँछ’
बाह्य देशबाट महंगो ऋणमा ल्याएको रकम अनुत्पादक क्षेत्रमा कर्जा लगानी हुँदा त्यसले समग्र अर्थतन्त्र र वित्तीय प्रणालीमा जोखिम निम्त्याउने जानकारहरू बताउँछन् । सोही कारण नियामकले संस्थाहरूलाई लगानीका लागि विभिन्न क्षेत्रहरू तोकेको छ ।
उत्पादनभन्दा भुक्तानी गर्नुपर्ने ब्याज र साँवाको हिस्सा बढी भएपछि यस्तो ऋण वित्तीय संकटको कारक बन्ने उनीहरूको भनाइ छ । राष्ट्र बैंकका पूर्व गभर्नर दीपेन्द्रबहादुर क्षेत्री ऋणको लगानीभन्दा भुक्तानी ब्याज महंगो भए वित्तीय संकट ल्याउन पर्याप्त हुने बताउँछन् ।
‘बैंकहरूले लगानीभन्दा भुक्तानी गर्ने ब्याज कम तथा विदेशी मुद्रा सजिलै प्राप्त गर्न सकिन्छ भने त्यसले समस्या ल्याउँदैन’, उनी भन्छन्, ‘तिर्न समस्या हुने र महंगो ब्याज छ भने वित्तीय संकट आउने प्रक्रियामा यो नै पर्याप्त रहन्छ ।’
ऋण लिएर मागेको बेला राष्ट्र बैंकले पैसा दिन नसक्ने अवस्था आए त्यसले समस्या ल्याउने उनले बताए । नेपालका बैंकहरूले अहिले लिएको रकम थोरै भएकाले तिर्न खासै समस्या नपर्ने उनको विश्लेषण छ ।
विदेशी ऋण ल्याएर लगानी गर्ने भएकाले सो रकम तिर्न सरकारले पनि अनुमति दिने भएकाले भुक्तानीमा समस्या नपर्ने वित्तीय जानकारहरू बताउँछन् । विदेशी विनिमय संचिति तत्कालको लागि बढ्ने देखिए पनि लामो अवधिमा यसले अर्थतन्त्रमा समस्या निम्त्याउने राष्ट्र बैंककै अधिकारीहरू बताउँछन् ।
‘बैंकहरूले ल्याउने बाह्य ऋणको चुनौती प्रतिफलभन्दा बढी छ,’ राष्ट्र बैंकका एक कार्यकारी निर्देशक भन्छन्, ‘एकैपटक फिर्ता गर्नु परेमा हाम्रो वित्तीय प्रणालीमै जोखिम निम्त्याउँछ । यो रकम बचतबाट घट्छ । जसले मुद्रा संचितिमा चाप पार्छ ।’
