‘विजेताहरु नयाँ काम गर्दैनन्, नयाँ ढंगबाट गर्छन’, भन्ने भनाइ चर्चित छ । साथै, व्यवहारिक र जीवनपयोगी पनि ।
कालिज पालन व्यवसायलाई पनि यही भनाइसँग जोड्न सकिन्छ । परम्परागतरुपमा कुखुरा वा हाँस पालेर भन्दा कालिज पालन गर्नेले पो व्यवसायी छलाङ लगाउने हुन् की भन्ने चर्चा शुरु हुन थालेको छ समाजमा ।वन्यजन्तु संरक्षण ऐनले सहजता प्रदान गरेपछि कालिज पालन बढ्न थालेको छ, उद्यमी युवाहरु माझ ।
दक्षिणकाली नगरपालिकाको चाल्नाखेलको ११ रोपनी जग्गामा कालिजपालन व्यवसाय सञ्चालन भइरहेको छ । एभरेष्ट वल्डलाईफ एग्रो एण्ड रिसर्च सेन्टरले १ करोड ५० लाखको लगानीमा उक्त व्यवसाय सञ्चालनमा आएको हो । फ्रान्सबाट १० हजार २ सय ७५ वटा अण्डा ल्याएर नेपालकै कुखुराको अण्डा ह्याचरी गर्ने ठाँउमा चल्ला कोरलेर यो व्यवसाय शुरु भएको हो ।
नेपालमा नयाँ वा फरक ढंगले व्यवसाय गर्यो भने चाँडै र सहज रुपमा फस्टाउँछ भन्ने सन्देश यो व्यवसायले दिएको छ । कम्पनीको अनुसार हाल माग अनुसारको आपुर्ती हुन सकेको छैन । ‘माग १०० प्रतिशत छ भने आपूर्ति ०.५ प्रतिशत मात्र गर्न सकिएको छ’, कम्पनीका आधिकारिक व्यक्ति बताउँछन् ।
नेपालमा कालिजको खुल्ला विक्री वितरण गर्न भने बन्देज छ । नेपालमा कालिज प्रजातिको पंक्षीलाई संरक्षित पंक्षीमा राखिएको छ । तर, कानुनले जिउँदो कालिजको व्यवसाय गर्न बन्देज लगाए पनि मासुको बिक्री व्यवसाय गर्न भने सहुलियत प्रदान गरेको छ ।
कृषि प्रयोजनका लागि उक्त उत्पादन गरेमा पनि सहजता प्रदान गरिएको छ । कालिजलाई जिउँदो बिक्री गर्न वा खुल्ला रुपमा जङ्गलमा छाड्न भने पाइँदैन । रैथाने प्रजातीका कालिजसँग मिसिन सक्ने भएकाले जिउदो कालिज बिक्री वितरणमा रोक लगाइएको हो ।
नेपालमा कालिजको खुल्ला विक्री वितरण गर्न भने बन्देज छ । नेपालमा कालिज प्रजातिको पंक्षीलाई संरक्षित पंक्षीमा राखिएको छ । तर, कानुनले जिउँदो कालिजको व्यवसाय गर्न बन्देज लगाए पनि मासुको बिक्री व्यवसाय गर्न भने सहुलियत प्रदान गरेको छ ।
कालिज विशेषत ६ देखि ८ महिनामा बिक्रीका लागि योग्य हुन्छ । कलिलो तथा नरम घाँस र घरमै खस्रो बनाएर पिसेको गँहु, मकैको दाना कालिजको आहार हो ।
कालिजको अण्डा शुरुमा विदेशबाट ल्याएर नेपालमै ह्याचरिङ गरिएको थियो । अब चाँही भाले कालिज मात्र बिक्री गरी पोथीबाट अण्डा उत्पादन गरी यहीँ कालिजको संख्या बढाउने योजनामा कम्पनी रहेको छ ।
एउटा पोथी कालिजले वर्षमा ३० देखि ५० वटासम्म अण्डा कोरल्छ । फागुन देखि यसको अण्डा कोरल्ने समय हो । कालिज उड्न सक्ने हुनका लागि १ महिनाको समय लाग्छ । र, एउटा वयस्क कालिजको मासु बजारमा ३ हजार देखि ३५ सय रुपैयाँसम्मा बिक्री हुन्छ ।
कालिज बढी चञ्चल स्वभावको हुने र उफ्रने, डुल्ले इत्यादी धेरै गर्ने हुनाले उनीहरुलाई बढी प्रोटिनयुक्त दानाको आवश्कता पर्दछ । कालिजलाई दिनमा तीन पटक दाना र दुई पटक पानी दिइने गरेको कम्पनीले जनाएको छ ।
कम्पनीले दाना उत्पादकसँग सम्झौता गरेर ४५/४५ दिन दाना ल्याउने गरेको छ । अब भने आफैंले दाना उत्पादन गर्ने योजनामा कम्पनी रहेको छ ।
कालिजको मासुको माग पछिल्लो समय अत्याधिक मात्रामा बढ्दो छ । ‘कालिजको माग यति धेरै भयो की हाम्रो उत्पादनले काजिलको माग पूरा गर्नै सकेन । त्यसैले अहिले काजिल बिक्री वितरण बन्द गरेका छौँ,’ कम्पनीका अध्यक्ष शुशिल भट्टराईले चणक्य पोष्टसँग भने ।
कम्पनीले आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्न लागेको छ । पोखरा, सुर्खेत, पनौती, धादिङ्ग तथा मकवानपुरको पालुङ्गमा फर्म स्थापना गर्ने तयारीमा कम्पनी रहेको छ ।
कम्पनीले चालू आर्थिक वर्षमा ४० हजार वटा अण्डा स्वदेशमा नै उत्पादन गरी नयाँ फर्ममा पुर्याउने योजना बनाएको छ । त्यतिले पनि माग नधाने विदेशबाट थप अण्डा ल्याउने योजना कम्पनीले बनाएको छ ।
यदि कसैले यो व्यवसाय सञ्चालन गर्न चाह्यो भने उक्त कम्पनीले तालिम प्रदान गर्ने, चल्ला दिने, दानाको सहज उपलब्धता गराउनुका साथै अन्य प्राविधिक सहयोग समेत गर्ने गरेको छ ।
कम्पनीले अहिले सम्म आफ्नो लगानी भने उठाइनसकेको अध्यक्ष भट्टराईले बताए । हालसम्म कम्पनीले २ करोड लगानी गरिसको छ । अध्यक्ष भट्टराईका अनुसार सरकारले बजेट भाषणमार्फत कृषि पेशालाई दिने भनेको सहुलियत ऋण ३२ लाख बल्लतल्ल लिएको बताए ।
विगत २ वर्ष देखि सञ्चालनमा आएको यो कम्पनीले आगामी आर्थिक वर्ष भित्र आफ्नो सम्पूर्ण लगानी उठाउने लक्ष्य राखेको अध्यक्ष भट्टराईले बताए ।अहिले फर्ममा ४ हजार वटा कालिज छन् । आगामी पुस महिनाबाट कालिज बिक्री वितरण गर्ने अध्यक्ष भट्टराई जानकारी दिए ।
कालिज पालन व्यवसायमा पछिल्लो समय युवाहरुको आकर्षण बढीरहेको देखिन्छ । पोखरा, पनौती जस्ता ठाँउमा अन्य कम्पनीले समेत कालिज पालन गरिरहेका छन् ।
पोखरामा वाइल्ड फुड प्रोडक्ट प्रालीले पोखरा लामगादी–३३ मा कालिज फार्म सञ्चालन गरिरहेको छ । १८ रोपनीमा प्राकृतिक वासस्थान जस्तै बनाएर २४ सय अण्डा फ्रान्सबाट झिकाएर नेपालमा ह्याचरी गरी उक्त व्यवसाय सञ्चालनमा आएको हो ।
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ ले कालिज पालनलाई सहजता प्रदान गरेकोले मात्र व्यवसायिक पालन सम्भव भएको हो ।
