काठमाडौं । दशैंको बेलामा अधिकांश उद्योगधन्दा बन्द हुँदा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणलाई २० करोड बढी घाटा लागेको छ । धेरै विद्युत् खपत गर्ने अधिकांश ठूला उद्योगहरू दशैंमा बन्द भएकाले बिजुली खेर जाँदा प्राधिकरणले उक्ता घाटा बेहोर्नुपरेको हो ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणका अनुसार दशैंको ९ दिनमा ४ करोड युनिट बिजुली खेर गएको छ । उक्त परिणाममा बिजुली खेर जाँदा २० करोड बढी घाटा बेहोर्नुपरेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
दशैंको बेला दैनिक २०० मेगावाट बिजुली खेर गएको प्राधिकरणले जनाएको छ । दशैंमा नियमित रूपमा विद्युत् उत्पादन भए पनि खपत घट्दा र निर्यात बढ्न नसक्दा प्राधिकरणले घाटा बेहोर्नुपरेको हो ।
दशैंको बेलामा डण्डी, सिमेन्ट लगायत धेरै बिजुली खपत हुने अधिकांश उद्योग बन्द भएका थिए । प्राधिकरणका अनुसार टिकाको दुइ दिनपछि देखि भने क्रमशः उद्योगधन्दा खुल्न थालेकाले बिजुली खपत बढ्दै गएको छ ।नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङ पिक आवरमा विद्युत् खपत बढे पनि राती खेर गइरहेको बताउँछन् ।
‘दशैंमा राती ८०० मेगावाटसम्म विद्युत् स्पिल भएको छ । पिक आवरमा विद्युत् खपत बढ्ने भएकाले स्पिल कम हुने र राती बढ्ने गरेको छ । उद्योगधन्दा सञ्चालनमा आउन थालेसँगै विस्तारै खपत पनि बढ्दै गएको छ,’ उनले भने ।
प्राधिकरणले यस अवधिमा ३०० मेगावाटसमम बिजुली खेर जाने प्रक्षेपण गरेको थियो । तर तराई क्षेत्रमा भएको वर्षा, उद्योग बन्द र भारतले खरिद गर्न नमान्दा खपत घटेर ठूलो युनिटमा विद्युत् खेर गएको हो ।
चाडवार्डको समयमा ७०० मेगावाटसम्म विद्युत् खपत भएको प्राधिकरणको भनाइ छ । दशैं तिहारमा उद्योग, कारखाना तथा कार्यालयहरू बन्द रहने भएकाले विद्युत् खपत हरेक वर्ष घट्ने गरेको छ ।
हिउँदमा सुख्खा हने भएकाले विद्युत् उत्पादन घट्ने गरेको छ । जसको कारण माग पूर्ति गर्न प्राधिकरणले भारतबाट महंगोमा बिजुली आयात गदै आएको छ । वर्षातको समयमा भने पानीको सतह बढ्ने भएकाले पूर्ण क्षमतामा विद्युत् उत्पादन हुने गरेको छ ।
हाल प्राधिकरणले करिब ४ सय मेगावाट बिजुली प्रतियुनिट ५ रुपैयाँमा भारत निर्यात गरिरहेको छ । प्राधिकरणले विद्युत् खपत घट्ने अवस्थालाई मध्येनजर गदै दशैंअघि भारतसँग थप १०० मेगावाट विद्युत् किन्न प्रास्ताव गरेको थियो । तर, भारतले हालसम्म उक्त प्रस्ताव स्वीकृत गरेको छैन ।
हाल नेपालका जलविद्युत् आयोजनाहरूको विद्युत् उत्पादन क्षमता २२०० मेगावाट रहेको छ । सबै आयोजनाले पूर्ण क्षमतामा उत्पादन गरिरहेकाले खपत नबढ्दा खेर गइरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
विद्युत् प्र्राधिकरणका अनुसार दैनिक कुल पिक डिमान्ड १६८३ मेगावाट रहेको छ । भारतले विद्युत् खरिदमा चासो नदेखाउदा वर्षायाममा पूर्ण क्षमतामा उत्पादन भएको बिजुली खेर गइरहेको छ भने हिउँदमा भारतबाट आयात गर्नुपरेको छ ।
प्रशारणलाइन निमार्ण र विद्युत् निर्यातका लागि भारतले ठोस निर्णय नदिँदा उत्पादन भएको करोडौं रुपैयाँ बराबरको बिजुली खेर मात्र गइरहेको छैन प्राधिकरणको नाफा पनि घटिरहेको छ ।
सरकारले देशभित्रै उद्योगधन्दाको विकास गरेर आन्तरिक रूपमा विद्युत् खपतको वातावरण सिर्जना गर्ने घोषणा गरे पनि व्यवहारमा बन्न सकेको छैन् । हिमाली क्षेत्रका कतिपय ग्रामिण बस्तीहरू प्र्रसारणलाइन अभावका कारण अहिले पनि विद्युत् सेवाबाट बञ्चित छन् ।
वर्षेनि हाइड्रो प्रोजेक्ट थपिने र यस क्षेत्रमा लगानी ढ्नेक्रम बढे पनि विद्युत् निर्यात तथा खपतको समस्या भने प्राधिकरण र सरकारका अघि कायम छ ।
