काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्षको ११ महिना (साउन–जेठ) मसान्तसम्म अर्थतन्त्रका सूचकहरु नकारात्मक छन् । अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावका कारण मूल्य वृद्धि नियन्त्रण बाहिर छ भने विदेशी मुद्रा संचितिमा दबाब छ ।
सोमबार नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार रेमिट्यान्स आप्रवाहमा उल्लेख्य सुधार आउन सकेको छैन । यसैगरी, चालु खाता, सोधनान्तर स्थिति घाटामा छ ।
केन्द्रीय बैंकका अनुसार डलरसँग नेपाली मुद्रा अवमूल्यनको शृंखला बढ्दो छ । यस अवधिमा व्यापार घाटा १५ खर्ब ७७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने विदेशी विनिमय संचितिको दबाब कायमै छ ।
मुद्रास्फ्रीती नियन्त्रण बाहिर
राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार ११ महिनामा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ८.५६ प्रतिशत रहेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो मुद्रास्फीति ४.१९ प्रतिशत रहेको थियो ।
समीक्षा महिनामा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ७.४३ प्रतिशत र गैर–खाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ९.४४ प्रतिशत रहेको छ । २०७९ जेठ मसान्तसम्म वार्षिक विन्दुगत मासिक औषत मुद्रास्फिति ६.०९ प्रतिशत रहेको छ ।
२०७८ जेठ महिनाको तुलनामा २०७९ जेठ महिनामा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूह अन्तर्गत घ्यू तथा तेल, दुग्ध पदार्थ तथा अण्डा, सुर्तीजन्य पदार्थ, मदिराजन्य पेय पदार्थ र दाल तथा गेडागुडी उपसमूहको मूल्यवृद्धि क्रमशः २२.६० प्रतिशत, ११.२२ प्रतिशत, ९.७० प्रतिशत, ९.६८ प्रतिशत र ९.१३ प्रतिशत रहेको छ ।
साथै, गैर–खाद्य तथा सेवा समूह अन्तर्गत यातायात, शिक्षा, फर्निसिङ्ग तथा घरायसी उपकरणहरु, मनोरञ्जन तथा संस्कृति र घरायसी वार्षिक बिन्दुगत आधारमा उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्कमा आधारित मुद्रास्फीति ८.५६ प्रतिशत रहेको छ ।
रेमिट्यान्समा भएन उल्लेख्य सुधार
आर्थिक वर्षको सुरुदेखि ओरालो लागेको रेमिट्यान्स आप्रवाह पछिल्ला महिनामा सुधार भएपनि उल्लेख्य बढ्न भने सकेको छैन् । समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह ३.८ प्रतिशतले वृद्धि भई ९०४ अर्ब १८ करोड पुगेको छ ।
अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह १२.६ प्रतिशतले बढेको थियो । गत वर्ष इतिहासकै सबैभन्दा धेरै ९ खर्ब ६१ अर्ब रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ ।
कोरोना कालमा वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या घट्नुका साथै रोजगारी गुमाएर स्वदेश फर्किनेहरुको संख्या बढे पनि रेमिट्यान्समा गिरावट आएको थिएन् । तर, यस आवमा रेमिट्यान्सको गिरावटले क्रिप्टोकरेन्सी जस्ता क्षेत्रमा लगानी गरेर विदेशबाटै पुँजी पलायन भएको नियामकको आशंका छ ।
चालु खाता र शोधनान्तर स्थिति घाटामा
११ महिनामा चालु खाता ५९५ अर्ब ७३ करोडले घाटामा रहेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा चालु खाता २९८ अर्ब ११ करोडले घाटामा रहेको थियो ।
समीक्षा अवधिमा शोधनान्तर स्थिति २६९ अर्ब ८१ करोडले घाटामा रहेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा शोधनान्तर स्थिति १५ अर्ब १५ करोडले घाटामा रहेको थियो ।
जेठ मसान्तसम्म विनिमय संचिति आई ९ अर्ब ४५ करोड अमेरिकी डलर कायम रहेको छ । यस्तो सञ्चिति २०७८ असार मसान्तमा ११ अर्ब ७५ करोड डलर रहेको थियो ।
हाल कायम रहेको विनिमय संचितिले ७.५३ महिनाको वस्तु र ६.७३ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पुग्छ ।
डलरको मूल्यवृद्धि, नेपाली मुद्रा कमजोर
रुस र युक्रने युद्धका कारण डलरको मूल्यवृद्धि निरन्तर उकालो लागिरहेको छ । पछिल्लो समय डलरको माग बढ्दा मूल्य पनि सोही अनुसार बढेको हो । नेपालको भारतीय मुद्रासँग स्थायी विनिमयदर छ ।
जसकारण डलर महंगीदा भारतीय मुद्रा कमजोर बन्छ र त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली मुद्रामा पर्छ । २०७८ असार मसान्तको तुलनामा २०७९ जेठ मसान्तमा अमेरिकी डलरसँग नेपाली रुपैयाँ ४.४३ प्रतिशतले अवमूल्यन भएको छ ।
अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा नेपाली रुपैयाँ ३.२२ प्रतिशतले अधिमूल्यन भएको थियो । २०७८ असार मसान्तमा अमेरिकी डलर एकको खरिद विनिमय दर ११९.०४ रुपैयाँ रहेकोमा २०७९ असार मसान्तसम्म १२६.५१ रुपैयाँ रहेको छ ।
