काठमाडौं । वि.सं. २०७२ को विनाशकारी भूकम्पले क्षति पुगेका ८२ प्रतिशत निजी आवास पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका अनुसार असार मसान्तसम्म ७ लाख ३ हजार ३०७ जनाले निजी आवास पुनर्निर्माण सम्पन्न गरी तेस्रो किस्ताबापतको रकम लिएका हुन् ।
प्राधिकरणले निजी आवास अनुदान वितरणका क्रममा आर्थिक वर्ष २०७७/७८ सम्ममा कुल ८ लाख ६६ हजार १६० जनाले निजी आवास निर्माणका लागि सम्झौता गरेका छन् । सम्झौता गरेकामध्ये ८ लाख २८ हजार ७६३ जनाले पहिलो किस्ता लिएका छन् । यस्तै, ७ लाख ५० हजार ४५९ जनाले दोस्रो किस्ताबापतको रकम लिएका छन् ।
सम्झौता गरेकामध्येबाट हालसम्म ७ लाख ५८ हजार ७९३ जनाले घर निर्माण कार्य शुरु गरेको प्राधिकरणले जनाएको छ । प्राधिकरणले २०७८ असार मसान्तसम्ममा कुद दर्ता भएका ६ लाख ३४ हजार ९७३ गुनासो सुनुवाइ गरेको छ ।
यस्तै, पुनरावेदन समितिमा दर्ताका लागि संकलित ५३ हजार पुनरावेदन पत्रहरु मध्ये कूल १५ हजार पत्रहरुको जाँचबुझ सहित दर्ता गरिएको र ९ हजार ५४२ को फैसला भएको छ । अध्ययन गरिएका कूल ४ हजार ७२० संभावित जोखिमयूक्त बस्तीहरु मध्ये २९९ वटा स्थानान्तरण कार्य सम्पन्न हुने चरणमा रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
विभागले कुल १२ हजार ७८८ भूमिहीन लाभग्राहीहरुलाई जग्गा व्यवस्थापन सहित घर निर्माणको सुनिश्चितता गरेको छ । प्राधिकरणमा माग भई आएका कूल १२० वटा एकीकृत बस्ती निर्माण तथा सुधार गर्नुपर्नेमा कुल ६८ वटा सम्पन्न भई बाँकी ५२ वटा निर्माणाधीन अवस्थामा रहेको छ ।
६ हजार ६४७ विद्यालय भवन निर्माण सम्पन्न
प्राधिकरणले पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने कुल ७ हजार ५५३ विद्यालय भवन मध्ये हालुम्म ६ हजार ६४७ भवन निर्माण सम्पन्न गरेको हो । हाल ९०६ विद्यालय भवन अझै निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् ।
४९ हजार ६८१ कक्षा कोठा मध्ये हालसम्म ४६ हजार ३४६ कक्षाकोठा निर्माण सम्पन्न भएको छ । बाँकी ३ हजार २४८ कक्षा कोठा निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् ।
यस्तै, २ हजार ९४९ शौचालय पुनर्निर्माण गर्नु पर्ने मध्ये २ हजार ३८४ पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । बाँकी ५७५ शौचालय निर्माणाधीन अवस्थामा रहेको छ । खानेपानीतर्फ १ हजार ६७० पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने मध्ये १ हजार २७१ खानेपानी निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ । बाँकी ३९९ निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् ।
३५४ स्वास्थ्य संस्था निर्माणधीन अवस्थामा
कुल १ हजार १६४ वटा स्वास्थ्य संस्था पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने मध्ये ७५१ वटा पुनर्निर्माण काम सम्पन्न भएको छ । बाँकी ३५४ स्वास्थ्य संस्थान निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् ।
५९६ पुरातत्विक तथा साँस्कृतिक सम्पदा पुनर्निर्माण
भूकम्प प्रभावित भएका ३१ जिल्लामा कुल ९२० पुरातात्विक सम्पदा पुनर्निर्माण गर्नुपर्नेमा हालसम्म ५९६ वटाको पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । बाँकी १९५ वटा पुरातात्विक संरचनाहरु निर्माणधीन अवस्थामा रहेका छन् ।
विश्व सम्पदासूचीमा परेका १७० वटा पुनर्निर्माण गर्नुपर्नेमा हालसम्म ११६ वटा संरचना पुनर्निर्माण भइसकेका छन् । बाँकी ४३ वटा संरचना निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् । थप ११ वटा संरचना निर्माण हुन बाँकी नै रहेका छन् ।
उपत्यका भित्रका ३ जिल्लामा कुल ४६ वटा संरचना पुनर्निर्माण गर्नुपर्नेमा हालसम्म २४० वटाको निर्माण सम्पन्न भएको हो । बाँकी ७८ वटा संरचना निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् । थप ८८ वटा संरचना निर्माण हुन बाँकी नै रहेको छ ।
उपत्यका बाहिर ३४४ संरचना निर्माण गर्नुपर्नेमा २३० वटा संरचना निर्माणसम्पन्न भइसकेको छ । बाँकी ७४ वटा संरचना निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् । थप ४० वटा संरचना निर्माण हुन बाँकी रहेका छन् ।
सडक तथा खानेपानी संरचना पुनर्निर्माण अवस्था
पुनर्निर्माणका क्रममा स्थानीय स्तरका ४२ सडकहरु मध्ये २२ वटा सडकमा पुनर्निर्माणको काम सम्पन्न भएको छ । कुल ६६४ किलोमिटर सडक पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने मध्येमा हालसम्म ४३७ किलोमिटर स्थानीय स्तरका सडक पुनर्निर्माण भएका हुन् । बाँकी २२७ किलोमिटर सडक हाल निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन् ।
१४ वटा सडक पुल पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने मध्येमा हालसम्म ९ वटा पुल सडक पुनर्निर्माणको काम सम्पन्न भएको हो । निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका बाँकी ५ वटा सडक पुलको समेत ५० प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको छ ।
रणनीतिक सडक मध्ये कुल १०० किलोमिटर सडक पुनर्निर्माण गर्नुपर्नेमा हालसम्म ८८ किलोमिटर सडक पुनर्निर्माणको काम सम्पन्न भएको छ । बाँकी १२ किलोमिटर सडक निर्माणाधीन अवस्थामा रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
पुनर्निर्माण वित्तीय अवस्था
गत आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा कुल ४ खर्ब ८८ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको थियो । सो मध्ये ३ खर्ब ७१ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ खर्च भएको प्राधिकरणको तथ्यांकले देखाएको छ ।
चालू आर्थिक वर्षका लागि पुनर्निर्माणमा कुल ६२ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । पुन निर्माणका क्रममा विभिन्न दातृ निकायहरुबाट ४ खर्ब १० अर्ब रुपैयाँको प्रतिवद्धता आएको छ ।
प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शुशिल ज्ञवालीले प्राधिकरण मार्फत व्यवस्थापन हुनुपर्ने पुनर्निर्माणको मूलभूत कार्य सम्पन्नताको अन्तिम चरणमा पुगेको बताए । निजी आवास पुनर्निर्माणको कार्य अवधि २०७८ पौष १० गतेभित्र सम्पन्न हुनेछ ।
पुसदेखि बाँकी रहेका काम अन्य विभागलाई हस्तान्तरण हुने
प्राधिकरण निर्देशक समितिको १७औँ, १८औँ र १९ औँ बैठकका निर्णयका अनुसार बाँकी रहेका योजना तथा कार्यहरु विभिन्न विभाग तथा संस्थानलाई हस्तान्तरण हुने छन् । निजी आवासतर्फको बाँकी कार्यको प्राविधिक व्यवस्थापन शहरी विकास तथा भवन निर्माण विभाग मार्फत हुने छ ।
प्राधिकरणका कार्यकारी अधिकृत ज्ञवालीले शैक्षिक संस्था पुर्ननिर्माणको बाँकी कार्यको व्यवस्थापन शिक्षा, विज्ञापन तथा प्रविधि मन्त्रालय मार्फत हुने बताए ।
उनले सरकारी भवन, स्वास्थ्य संस्था र हाल केन्द्रीय आयोजना कार्यान्वयन ईकाई मार्फत संचालित केही गुम्बा र एकृकीत वस्ती विकास पुनर्निर्माणको काम शहरीवकास तथा भवन निर्माण विभाग मार्फत हुने जानकारी दिए ।
यस्तै पुरातात्विक सम्पदाहरु (१वर्ष भन्दा पुराना गुम्बा) को व्यवस्थापन पुरातात्व विभागले हेर्ने छ । प्राधिकरणबाट हस्तान्तरण हुने योजना २०७८ पुस १० गतेपछि सम्बन्धित निकाय अन्तर्गत बजेट व्यवस्थापन हुने उनको भनाइ छ ।
