काठमाडौं । सरकारले कोरोनाका कारण आन्तरिक रोजगारी गुमाएका, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्कने र श्रम बजारमा आउने सबैलाई समेट्ने गरी रोजगारीका कार्यक्रम ल्याउने भएको छ । सरकारले झण्डै २६ लाख नयाँ रोजगारी सृजना गर्ने गरी योजना बनाउँदै छ ।
श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले बेरोजगारलाई व्यावसायिक कृषि, उत्पादनमूलक, निर्माण, सेवा तथा पूर्वाधार क्षेत्र, साना तथा मझौला उद्योगमा स्थानीय स्तरमै व्यापकरुपमा रोजगारी सृजना गर्ने कार्यक्रम बनाएको छ ।
विदेशबाट फर्किएका तथा रोजगार गुमाएकाको सीप र क्षमताको उपयोग गर्न बेरोजगारको व्यक्तिगत विवरण समेत संकलन गरिने मन्त्रालयका प्रवक्ता सुमन घिमिरेले जानकारी दिए । उनका अनुसार बेरोजगारहरुको व्यक्तिगत जानकारी समेट्ने गरी श्रम सूचना बैंक स्थापना गरी रोजगार उपलब्ध गराइने छ ।
श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले बेरोजगारलाई व्यावसायिक कृषि, उत्पादनमूलक, निर्माण, सेवा तथा पूर्वाधार क्षेत्र, साना तथा मझौला उद्योगमा स्थानीय स्तरमै व्यापकरुपमा रोजगारी सृजना गर्ने कार्यक्रम बनाएको छ ।
उनले घुम्ती तालिम सञ्चालन गर्ने सरकारको तयारी रहेको बताए । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केकालाई सीप पहिचान गरी उद्यमी बनाउन आर्थिक सहयोग समेत गरिने योजना रहेको उनले बताए ।
‘सबै बेरोजगारहरुको व्यक्तिगत सीप पहिचान गरेर, त्यसै अनुसारको रोजगार तथा उद्यमीका लागि सहयोग गर्ने छौँ, विशेष कृषि तथा निर्माण क्षेत्रमा रोजगार सृजना गर्ने छौँ,’ घिमिरेले चाणक्य पोष्टसँग भने ।
सरकारले शिक्षित बेरोजगारलाई अध्ययन गरेको शिक्षासम्बन्धी उद्यम र व्यवसायमा लगाउने योजना अघि सारेको छ । विषयगत जनशक्ति उत्पादन गर्दै रोजगारी र उत्पादन बढाउने उनले बताए ।
नेपाली श्रम बजारमा हाल १० लाख बेरोजगार रहेको श्रम विशेषज्ञ तथा विज्ञ डा.पूर्णचन्द्र भट्टराईले जानकारी दिए । ५ लाख जनशक्ति भारतबाट फर्किएका छन् ६ लाखका हाराहारीमा विदेशबाट फर्किने मानिसहरु रहेका छन् ।
उनले अब बन्ने बजेट तथा हरेक कार्यक्रमहरु रोजगार केन्द्रित बन्नु पर्ने बताए । आगामी दिनमा विशेष गरी सेवा, उद्योग, कृषि तथा औधोगिक कृषिमा धेरै रोजगार सृजना गर्न सकिने उनले बताए ।
भट्टका अनुसार सेवामूलक अन्तर्गत पर्यटन तथा हवाई क्षेत्रमा रोजगार सृजना गर्न सकिने छ । उद्योगतर्फ कृषि उत्पादित उद्योग र ठूलो औद्योगिक क्षेत्रमा रोजगार सृजना गर्न सकिने छ ।
धेरै जनशक्ति विदेशिएका कारण बाँझो रहेका खेतबारीलाई समेत स्वरोजगारीका रुपमा सृजना गर्न सकिने उनले बताए । कृषिमा धेरै रोजगार सृजना गर्न नसकिए पनि कृषि औद्योगीकरण गरेमा रोजगार सृजनाको संख्या बढाउन सकिने भट्टराईले बताए ।
सरकारले दक्षता तथा सीप हेरेर त्यसै अनुसार रोजगार दिने भने पनि त्यस अनुसार रोजगार सृजना गर्न सकिने अवस्था नरहेको उनले बताए । नेपालमा र विदेशमा काम गर्ने तरिका र औजारहरुको प्रयोग फरक हुँदा त्यो सम्भव नहुने उनले बताए ।
‘अब सरकारले हरेक बजेटमा तथा नीति कार्यक्रलाई रोजगार केन्द्रित गरेर बनाउनु पर्छ त्यसपछि मात्र बेरोजगारीलाई कम गर्न सकिन्छ,’ भट्टराईले चाणक्य पोष्टसँग भने । विगतमा सरकारले गरिबी निवारणलाई केन्द्रित गरेर बजेट निकाले जस्तै अबको समयमा रोजगार केन्द्रित बजेट आउनु पर्ने उनले बताए ।
यस्तै, श्रम तथा रोजगार विज्ञ डा.गणेश गुरुङले भारत लगायत खाडी मुलुकहरुमा ४० लाख हाराहारीमा नेपालीले कामदार रहेका हुँदा रोग र भोगलाई केन्द्रित गरेर सरकारले कार्यक्रम बनाउनु पर्ने बताए ।
उनले सरकारले विदेशबाट फर्किनेलाई क्वारेन्टाइनमा राख्ने र कोरोना परीक्षण गरेर रोग निवरण गर्न सकिने बताए । भोकका लागि कृषि क्षेत्रलाई धेरै प्राथमिकता दिनु पर्ने उनको भनाइ छ । उनका अनुसार अबको समयमा विशेष गरी कृषि क्षेत्रमा जनशक्तिको प्रयोग गर्नु पर्ने हुन्छ ।
यसैगरी, श्रम मन्त्रालयले ५ अर्बको प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रमको दायारा बढाएर आगामी आर्थिक वर्षमा साढे ११ अर्बको रोजगार कार्यक्रम ल्याउने तयारी गरेको छ । प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम अन्तर्गत एक परिवारबाट एक जनालाई रोजगारको व्यवस्था मिलाइएको छ । त्यसलाई वृद्धि गर्न सकिने उनको प्रवक्ता घिमिरेले बताए ।
