काठमाडौं । अर्थतन्त्रको बाह्य सूचक ३ वर्ष यताकै बलियो अवस्थामा पुगेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले बुधबार सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको ११ महिना (साउन-जेठ)को अध्ययन प्रतिवेदनले यस्तो देखाएको हो ।

विदेशी मुद्रा संचिति, रेमिट्यान्स आप्रवाह हालसम्मकै धेरैको रेकर्ड बनाएको छ । त्यस्तै, व्यापार घाटा, शोधान्तरस्थिति, चालुखाता लगायत सूचकमा पनि निकै सुधार देखिएको छ ।

विगत १ वर्षदेखि अर्थतन्त्रको बाह्य क्षेत्र बलियो भइरहँदा आन्तरिक भने झन्झन् शिथिल हुँदै गएको थियो । तर, पछिल्ला केही महिना यता आन्तरिक अर्थतन्त्रमा पनि क्रमशः सुधार आइरहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ ।

मूल्यवृद्धि पछिल्ला ४ महिनादेखि लगातार सीमाभन्दा तल रहेको छ । यस्तै, सरकारको राजस्व संकलन, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप संकलन र कर्जा लगानी, पूँजीगत खर्च लगायतमा सुधार आएको देखिएको छ ।

यद्यपि, सरकारको आम्दानी र खर्च बीचको खाडल ठूलो रहेको छ । आम्दानीले खर्च धान्न सक्ने अवस्था छैन । दैनिक खर्च धान्न पनि ऋण लिनुपर्ने अवस्था छ ।

यस्ता छन् अर्थतन्त्रका मुख्य सूचकहरू

१. विदेशी मुद्रा संचितिको पौने १९ खर्ब : विदेशी मुद्रा संचितिले महिनैपिच्छे रेकर्ड बनाउँदै गएको छ । बढ्दो रेमिट्यान्स, बढ्दो पर्यटक आवगमन र घट्दो आयातका कारण विदेशी मुद्रा संचितिले इतिहासकै धेरैको रेकर्ड बनाएको छ ।

गत असार मसान्तमा १५ खर्ब ३९ अर्ब ३६ करोड बराबर रहेको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति जेठ मसान्तसम्म २७.८ प्रतिशतले बढेर १९ खर्ब ६७ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।

यस्तै, अमेरिकी डलर संचिति पनि इतिहासकै धेरै भएको छ । जेठ मसान्तसम्म राष्ट्रिय ढुकुटीमा १४ अर्ब ७२ करोड डलर संचिति छ ।

२. १ वर्षको आयात धान्ने विदेशी मुद्रा : डेढ वर्ष अघि विदेशी मुद्रा संचिति घट्दै जाँदा मुलुक श्रीलंका जस्तै बन्छ भन्ने आतंक फैलिएको थियो । सो बेला वैदेशिक मुद्राले ६ महिनाको मात्रै आयत धान्ने अवस्था थियो । तर, अहिले विदेशी मुद्रा संचिति पर्याप्त भएको छ । जेठसम्म राष्ट्रिय ढुकुटीमा १ वर्ष बढीको आयात धान्न सक्ने विदेशी मुद्रा संचिति भएको छ । जुन पछिल्लो ३ वर्ष यताकै बलियो अवस्था हो ।

आव २०८०/८१ को ११ महिनाको आयातलाई आधार मान्दा बैकिङ्ग क्षेत्रसँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चिति १५.१ महिनाको वस्तु आयात र १२.६ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त रहने राष्ट्र बैंककले जनाएको छ ।

३. साढे १३ खर्ब रेमिट्या भित्रियो : चालु वर्षमा रेमिट्यान्स आप्रवाहमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार औसतमा मासिक १ खर्ब बढी रेमिट्यान्स भित्रिँदै आएको छ । जेठ मसान्तसम्म विप्रेषण आप्रवाह १९.३ प्रतिशतले वृद्धि भएर १३ खर्ब २७ अर्ब करोड पुगेको छ । यो कुनै पनि एक आवमा भित्रिएको सबैभन्दा धेरै हो ।

४. शोधनान्तर स्थिति ४२७ अर्ब बचतमा : यस अवधिमा चालु खाता र शोधनान्तर स्थितिमा सुधार आएको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार जेठ मसान्तसम्म शोधान्तर स्थिति ४ खर्ब २५ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा शोधनान्तर स्थिति २ खर्ब २४ अर्ब रूपैयाँ बचतमा थियो ।

त्यस्तै, चालु खाता २ खर्ब ३९ करोड रुपैयाँ बचतमा रहेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा चालु खाता ७९ अर्ब ५३ करोडले घाटामा रहेको थियो ।

५. व्यापार घाटामा १.७ प्रतिशतले कमी : चालु आवमा वैदेशिक व्यापार घाटमा सुधार आएको छ । अघिल्लो वर्षको जेठको तुलनामा चालु आवको सोही अवधिमा व्यापार घाटा १.७ प्रतिशतले घटेर १३ खर्ब १४ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।

समीक्षा अवधिमा आयात निर्यात दुवै घटेको छ । कुल वस्तु आयात १.८ प्रतिशतले कमी आई रू १४ खर्ब ५३ अर्ब ७० रूपैयाँमा सीमित भएको छ । त्यस्तै, वस्तु निर्यात ३ प्रतिशतले कमी आई रू. १ खर्ब ३९ अर्ब २६ करोड कायम भएको छ ।

६. सरकारको खातामा साढे २ खर्ब नगद मौज्दात : चालु आवको जेठ मसान्तमा सरकारका विभिन्न खातामा २ खर्ब ५१ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ बढी नगद मौज्दात रहेको छ । २०८० असार मसान्तमा यस्तो मौज्दात रु६५ अर्ब ३६ करोड रूपैयाँ मात्र थियो।

७. निक्षेप ९ र कर्जा ५.१ प्रतिशतले बढ्यो : समीक्षा अवधिमा बैंकिङ व्यवसायमा पनि सुधार आएको छ । यस अवधिमा निक्षेप संकलन ९ प्रतिशत अर्थात् ५ खर्ब १४ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँले बढेको छ । त्यस्तै, निजी क्षेत्रमा प्रवाह हुने कर्जा लगानी पनि ५.१ प्रतिशतले बढेको छ । चालु वर्षको ११ महिनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले २ खर्ब ४६ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका छन् । जबकि, अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा १ खर्ब ५७ अर्ब मात्रै कर्जा लगानी भएको थियो ।

८. आधारदर ८.१७ प्रतिशत झर्यो : चालु वर्षमा बैंकको ब्याजदर सस्तिँदै गएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ । २०८० जेठमा ९१–दिने ट्रेजरी बिलको भारित औसत ब्याजदर ९.०७ प्रतिशत रहेकोमा २०८१ जेठमा २.९९ प्रतिशत रहेको छ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू बीचको अन्तर बैंक कारोबारको भारित औसत ब्याजदर २०८० जेठमा ६.६९ प्रतिशत रहेकोमा २०८१ जेठमा २.९५ प्रतिशत रहेको छ ।

त्यस्तै, २०८१ जेठमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ८.१७ प्रतिशत, विकास बैंकहरूको ९.९६ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको ११.४६ प्रतिशत रहेको छ । अघिल्लो वर्षको जेठमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर १०.१८ प्रतिशत, विकास बैंकहरूको १२.४७ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको १३.५५ प्रतिशत रहेको थियो।

२०८१ जेठमा वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेपको भारित औसत ब्याजदर ६.१७ प्रतिशत, विकास बैंकहरूको ७.०७ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको ८.२८ प्रतिशत रहेको छ ।

त्यसैगरी, कर्जाको भारित औसत ब्याजदर २०८१ जेठमा वाणिज्य बैंकहरूको १०.१५ प्रतिशत, विकास बैंकहरूको ११.६३ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको १२.८५ प्रतिशत रहेको छ । २०८० जेठमा वाणिज्य बैंकहरूको कर्जाको भारित औसत ब्याजदर १२.५३ प्रतिशत, विकास बैंकहरूको १४.४७ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको १५.०६ प्रतिशत कायम भएको थियो ।

९. मुद्रास्फीति ४.१७ प्रतिशतमा सीमित : चालु वर्षमा महँगी क्रमशः घट्दै गएको देखिएको छ । जेठ महिनामा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ४.१७ प्रतिशतमा झरेको छ । यो सरकारको सीमाभन्दा तल हो । सरकारले चालु आवमा मुद्रास्फीति ६.५ प्रतिशतमा सीमित राख्ने लक्ष्य राखेका छ । अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो मुद्रास्फीति ६.८३ प्रतिशत रहेको थियो ।

समीक्षा महिनामा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ५.७६ प्रतिशत र गैर–खाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति २.९४ प्रतिशत रहेको छ । खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहअन्तर्गत तरकारी उप–समूहको वार्षिक बिन्दुगत मूल्य सूचकाङ्क १६.०२ प्रतिशत, दाल तथा गेडागुडीको ११.७६ प्रतिशत, खाद्य तथा खाद्यजन्य पदार्थको ७.३२ प्रतिशत, चिनी तथा चिनीजन्य वस्तुको ६.९८ प्रतिशत र गैर–मदिराजन्य पेय पदार्थको ५.९५ प्रतिशतले बढेको छ भने घ्यू तथा तेल उप–समूहको वार्षिक बिन्दुगत मूल्य सूचकाङ्क ५.५१ प्रतिशतले घटेको छ ।

जेठ महिनामा काठमाडौं उपत्यकाको वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ४.२५ प्रतिशत, तराईको ३.८२ प्रतिशत, पहाडको४.६३ प्रतिशत र हिमालको४.७७ प्रतिशत रहेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा उक्त क्षेत्रहरूको यस्तो मुद्रास्फीति क्रमशः ७.१९ प्रतिशत, ६.९३ प्रतिशत, ६.२८ प्रतिशत र ६.३९ प्रतिशत रहेको थियो ।

१०. आम्दानी र खर्च बीचमा २६२ अर्बको खाडल : यस अवधिमा अर्थतन्त्रका अधिकांश सूचकमा सुधार देखिए पनि सरकारको आम्दानी र खर्च बीच २ खर्ब ६२ अर्ब रुपैयाँको खाडल देखिएको छ ।

महालेखा नियन्त्रक कार्यालयका अनुसार जेठसम्म सरकारको कुल खर्च ११ खर्ब ८१ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ छ भने राजस्व संकलन (आम्दानी) ९ खर्ब १९ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ मात्र छ । यस अवधिमा सरकार १ खर्ब ६२ अर्ब ११ करोड रुपैयाँमा घाटामा छ । समीक्षा अवधिमा सरकारको खर्च ०.४ प्रतिशतले बढेको छ भने राजस्व संकलन ९.८ प्रतिशतले बढेको छ ।