काठमाडौं । मंगलबार सेयर बजारमा उछाल आएको छ । सत्ता समीकरण बदलिएसँगै खुलेकाे बजारमा करिब ५ मिनेट मात्रै कारोबार हुँदा नेप्सेमा पोजेटिभ सर्किट ब्रेक लागेर दिनभरका लागि काराेबार बन्द भयो । यस दिन नेप्से ६ प्रतिशत (११७ अंक)ले बढेपछि तेस्रो सर्किट लाग्दै कारोबार बन्द भएको हो ।
यसअघि पनि हामीले पटक-पटक नेप्सेमा सर्किट ब्रेक लागेको देखेका छौं । बजारमा सकारात्मक प्रभाव पर्दा पोजेटिभ र नकारात्मक प्रभाव पर्दा नेगेटिभ सर्किट ब्रेक लाग्छ ।
सेयर बजार आफैंमा अस्थिर हुन्छ । यसको प्रवृत्ति नै गतिशील हुने भएकाले यो कहिलेकाहीँ एकोहोरो बढिरहने वा घटिरहने क्रम जारी हुन्छ । यस्तो अवस्थामा बजार अस्वभाविक हुन पुग्दछ । जसले गर्दा लगानीकर्तालाई धेरै नाफा/घाटा हुने सम्भावना हुन्छ ।
त्यसैले, लगानीकर्तालाई एकैपटकमा धेरै फाइदा/घाटा नपुगोस् भनेर सम्बन्धित नियामक निकायले निश्चित प्रतिशतको घट/बढपछि कारोबार स्थगन गर्ने कानूनी व्यवस्था गरेको हुन्छ । जसलाई सर्किट ब्रेकर (सर्किट ब्रेक) भन्ने गरिन्छ । यो सकारात्मक (पोजेटिभ) र नकारात्मक (नेगेटिभ) दुवै किसिमको हुने गर्दछ ।
अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास र बजारको आवश्यकता अनुसार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से)ले २०७५ चैत १९ देखि सेयर बजारमा सर्किट सम्बन्धी नयाँ व्यवस्था लागू गरेको थियो । जस अनुसार एक कारोबार दिनमा ३ पटकसम्म सर्किट ब्रेक लगाइने व्यवस्था गरिएको छ ।
यस व्यवस्था अनुसार कारोबार दिनमा बजार खुलेको पहिलो १ घण्टा (११ देखि १२ बजेसम्म)भित्र नेप्से परिसूचक ४ प्रतिशतले घट्यो वा बढ्यो भने भने पहिलो सर्किट ब्रेक लाग्दछ । पहिलो सर्कटपछि २सुरू मिनेटका लागि कारोबार स्थगन गरिन्छ । जसले मार्केटलाई कुलडाउन गराउनमा सहयोग पुग्छ भन्ने मान्यता राखिन्छ ।
यसैगरी, दोस्रो घण्टाभित्र (१२ देखि १ बजेसम्म) वा पहिलो सर्किट ब्रेकर पुनः कारोबार सुरू भएपछि नेप्से परिसूचक ५ प्रतिशतले बढे वा घटे दोस्रो सर्किट ब्रेक लाग्छ । दोस्रो सर्किट लागेपछि कारोबार ४० मिनेटका लागि बन्द हुन्छ ।
दोस्रो सर्किटपछि पनि सूचक एकोहोरो घट/बढ हुने क्रम निरन्तर रह्यो भने सो दिनका लागि तेस्रो पटक सर्किट लगाई कारोबार पूर्ण बन्द गरिन्छ । अर्थात् दोस्रो सर्किटपछि काराबार सुरू भएको वा बजार खुलेको तेस्रो घण्टाभित्र (१ देखि ३ बजेसम्मको बीचमा) नेप्से परिसूचक ६ प्रतिशतले घट्यो/बढ्यो भने तेस्रो सर्किट ब्रेक लाग्छ । तेस्रो सर्किट ब्रेक लागेपछि सो दिनको बाँकी अवधिका कारोबार पूर्ण रूपमा बन्द गरिन्छ ।
कम्पनीको हकमा १० प्रतिशतमा सर्किट
कम्पनीको हकमा भने सेयर मूल्य अधिकतम् १० प्रतिशत घट/बढ भएपछि मात्रै सर्किट ब्रेक लाग्छ । र, एकैपटक १० प्रतिशत मूल्य घटाउन/बढाउन पाइँदैन ।
प्रत्येक कारोबारमा २ प्रतिशतका दरले ५ पटकसम्म कारोबार भई १० प्रतिशतले घट/बढ भएपछि मात्रै सो कम्पनीको सेयर मूल्यमा सर्किट लाग्ने व्यवस्था छ ।
कम्पनीको मूल्यमा सर्किट ब्रेक लागे पनि दिनभरका लागि कारोबार भने बन्द हुँदैन । खरिद र बिक्री कर्ता भएमा १० प्रतिशत घट/बढकै अवस्थामा पनि दिनभर कारोबार गर्न सकिन्छ ।
