काठमाडौं । नेपालको प्रमुख खाद्य बाली धान उत्पादनमा यस वर्ष नयाँ रेकर्ड बनेको छ । चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा धान खेती गरिएको जमिनको क्षेत्रफल घटे पनि हालसम्मकै धेरै धान उत्पादनको रेकर्ड बनेको हो ।
कृषि तथा पशुपंक्षी मन्त्रालयका अनुसार यस वर्ष ५७ लाख २४ हजार २३४ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको छ । यो हालसम्म कुनै पनि वर्षमा उत्पादन भएको सबैभन्दा धेरै हो । यसअघि आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा सबभन्दा धेरै ५६ लाख २१ हजार ७१० मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो।
गत वर्षको तुलनामा चालु वर्षमा धान उत्पादन ४.३३ प्रतिशत अर्थात् २ लाख ३८ हजार मेट्रिकटनले बढेको छ । गत आर्थिक वर्षमा ५४ लाख ८६ हजार ४७२ मेट्रिक टन धान फलेको थियो ।
यस वर्ष कीर्तिमानी धान उत्पादन भए पनि खेती गरिएको क्षेत्रफल भने घटेको छ । यस वर्ष गत वर्षभन्दा ०.६१ प्रतिशत अर्थात् ८ हजार ८०० हेक्टर कम क्षेत्रफलमा धानखेती गरिएको थियो । चालु आवमा १४ लाख ३८ हजार ९८९ हेक्टरमा धानको रोपाइँ भएको थियो ।
किसानले यस वर्ष उन्नत जातको धानको बीउ रोपेकाले क्षेत्रफल घट्दा पनि उत्पादन बढेको मन्त्रालयले जनाएको छ । साथै, रासायनिक मलको सहज उपलब्धता, रोगकिरा र बाीपहिलोबाट कम क्षति, कृषि उपकरण र प्रविधिको बढ्दो प्रयोग लगायत कारणले पनि धानको उत्पादन बढेको मन्त्रालयका अधिकारीहरू बताउँछन् ।
चालु वर्षमा सात प्रदेशमध्ये मधेशबाहेक अरु सबै प्रदेशमा धान उत्पादन बढेको छ । यद्यपि, धान रोप्ने समयमा पर्याप्त वर्षा नहुँदा तराईका जिल्लाहरूमा भने धान उत्पादन घटेको छ ।
चालु वर्षमा धानको उत्पादकत्व समेत बढेको छ । गत वर्षको तुलनामा उत्पादकत्व ४.९७ प्रतिशतले बढेर प्रतिहेक्टर ३.९८ मेट्रिक टन पुगेको छ ।
धानको उत्पादनमा वृद्धि हुँदा समग्र अर्थतन्त्रको आकार वृद्धिमा ठूलो सहयोग पुग्छ । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ को तथ्यांकअनुसार नेपालको कुल कृषि उत्पादनमा धानको योगदान १६ प्रतिशत थियो। नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान एकचौथाई रहेको छ ।
कोशीमा फल्यो सबैभन्दा धेरै धान
प्रदेशगत हिसाबमा यस वर्ष कोशीमा सबैभन्दा धेरै धान फलेको छ भने सबैभन्दा कम कर्णालीमा उत्पादन भएको छ । मन्त्रालयका अनुसार यो वर्ष कोशीमा १४ लाख ३५ हजार ५७८ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको छ । कोशीमा ३ लाख २४ हजार ४०१ हेक्टरमा धानको रोपाइँ भएको थियो । कोशीमा औसतभन्दा धेरै अर्थात् प्रतिहेक्टर ४.४५ मेट्रिक टन धान फलेको छ ।
यस वर्ष अन्नको भण्डार मानिने मधेशमा भने उत्पादन र उत्पादकत्व दुवै घटेको छ । मधेशमा यस वर्ष १३ लाख ३७ हजार ६७२ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा मधेशमा यस वर्ष ५१ हजार मेट्रिकटन कम धान उत्पादन भएको छ ।
यस वर्ष ढिला वर्षा हुँदा मधेशको ३ लाख ८३ हजार १८३ हेक्टरमा मात्रै रोपाइँ भएको थिया । मधेशमा प्रतिहेक्टर ३.४९ मेट्रिक टन धान फलेको छ । यो औसतभन्दा कम हो । सिचाइँको सुविधा नपुगेको र आकाशे पनि पनि पर्याप्त नपर्दा उत्पादन घटेको हो ।
यस वर्ष लुम्बिनी प्रदेशमा तेस्रो धेरै धान उत्पादन भएको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा १३.६८ प्रतिशतले वृद्धि भई लुम्बिनीमा १३ लाख १० हजार ८२९ मेट्रिक टन धान फलेको छ । लुम्बिनीमा यस वर्ष ३ लाख २ हजार ३८६ हेक्टरमा रोपाइँ भएको थियो । जसबाट
त्यस्तै, यस वर्ष बागमतीमा ५ लाख ४ हजार ३४४, गण्डकीमा ३ लाख ९१ हजार ६२४, सुदूरपश्चिमममा ५ लाख ९९ हजार १२५ र कर्णालीमा १ लाख ४५ हजार ६३ मेट्रिकटन धान उत्पादन भएको छ ।
