काठमाडौं । राष्ट्रिय गौरवको बबई सिचाइँ आयोजना साढे ३ दशक बित्दा समेत सम्पन्न हुन सकेको छैन । ठेकेदारको लापारबाही, बजेट अभाव, सरकारको वेवास्ता लगायत कारणले ३५ वर्षमा पनि यो आयोजना सम्पन्न हुन नसकेको हो ।
वि.सं. २०४५ मा सुरू भएको यो आयोजनाको अझै झन्डै एकतिहाई काम बाँकी छ । आयोजना अन्तर्गत हालसम्म ७० प्रतिशत भौतिक पूर्वाधार निर्माणको काम सकिएको छ भने अझै ३० प्रतिशत काम बाँकी छ । १८ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँ निर्माण लागत अनुमान गरिएको यो आयोजनामा १२ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ ।
३६ हजार हेक्टर बाँझो जमिनलाई सिचाइँ गर्ने लक्ष्यका साथ अघि बढाइएको यो आयोजना अहिले बजेट अभावका कारण सुस्त भएको छ । बबई सिचाइँ आयोजनाका निर्देशक सुशिलचन्द्र देवकोटाले पर्याप्त बजेट नहुँदा आयोजनाको बाँकी ठेक्का लगाउन नसकिएको बताए ।
चालु आर्थिक वर्षमा १ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ बराबरको काम गर्नुपर्नेमा सरकारले जम्मा ६० करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ । जसका कारण नयाँ नहरका लागि ठेक्का निकाल्न नसकेको उनले बताए । उनका अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०७९÷८० को भुक्तानी समेत बाँकी रहेको छ । उनले गत आवको २५ करोड रुपैयाँ भुक्तानी गर्न बाँकी रहेको बताए ।
‘काम गर्न बजेट नै छैन, १ अर्ब ८० करोड चाहिनेमा जम्मा ६० करोड बजेट पाएको छ, त्यसमा पनि २५ करोड गत वर्षकै भुक्तानी गर्नु पर्छ । बाँकी ३५ करोड रुपैयाँले नयाँ ठेक्काको लागि बजेट पुग्दैन, त्यसैले ठेक्का आह्वान गरेका छैनौँ,’ आयोजना निर्देशक देवकोटाले चाणक्य पोष्टसँग भने ।
आयोजना अन्तर्गत हालसम्म ७० प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको उनले बताए । भेरी डाइभर्सनबाट पानी बबई नदीमा झारे पछि सो पानीलाई नहरको माध्यमबाट ३६ हजार हेक्टर जमिनमा पानीको पहुँच पुर्याइने छ । बबईमा बाँध निर्माणको काम पहिले नै सकिसकेको छ ।
भेरी डाइबर्सनको काम सकेर बबईमा पानी हाल्नु अघि नहरको काम सकिसक्नु पर्ने उनले बताए । उनले आगामी २०८२/८३ सम्म नहरको काम सक्ने लक्ष्य रहेको बताए । यद्यपि, चालु आवभित्रै अधिकांश ठेक्काको म्याद सकिँदैछ । उनले नहरको काम पूरा गर्न साढे ६ अर्ब रुपैयाँ थप आवश्यक पर्ने बताए । गत वर्ष यस आयोजनाका लागि डेढ अर्ब रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको थियो ।
नहर तथा कुलो निर्माण अझै बाँकी
हाल आयोजना अन्तर्गत ६१ वटा ठेक्का लगाइएको छ । साउनदेखि माघ महिनासम्म काम नहुने उनले बताए । बर्खाको समयमा नहरको काम खासै नहुने गरेको उनले बताए । यो वर्ष निर्माण व्यवसायीहरूले गरेको आन्दोलनका कारण समेत निर्माणको काम अघि बढ्न सकेको छैन । उनले हरेक वर्ष ५ महिना मात्र काम हुने गरेको बताए ।
उनले पूर्वतर्फ २१ हजार हेक्टरमध्ये ७ हजार हेक्टरमा कुलो निर्माण गर्न बाँकी रहेको बताए । पश्चिमतर्फ १५ हजार हेक्टर मध्ये ४ हजार हेक्टरमा नहर तथा कुलो बनाउन बाँकी छ । सो स्थानमा ४ किलोमिटर नहर र ११ किलोमिटर शाखा नहर बनाउनु पर्नेछ ।
पूर्वतर्फ ३४ किमी मूल नहर निर्माण भइसकेको छ । पश्चिमी मूल नहर कुल ४१ मध्ये ३० किमि निर्माण भएको छ । भेरी–बबई डाइभर्सन निर्माण सकिए बबईमा बाह्रै महिना सिँचाइका लागि पानी हुने छ ।
झण्डै १०० हेक्टरको मुआब्जा दिन बाँकी
यस आयोजना अन्तर्गत ५०० हेक्टरको मुआब्जा दिनु पर्नेमा हालसम्म झण्डै ४०० हेक्टरको मुआब्जा वितरण भइसकेको बताए । उनले अझै पनि १५ किलोमिटरको क्षेत्रको १०० हेक्टर जग्गाको मुआब्जा दिन बाँकी रहेको बताए । जग्गा नलिई नहर बनाउन नमिल्ने भएकाले मुआब्जाको रकम समेत आवश्यक पर्ने उनले बताए । उनका अनुसार मुआब्जाका लागि मात्र २८ करोड रुपैयाँ आवश्यक पर्ने छ ।
‘हामीलाई नहर बनाउन ५०० हेक्टर जग्गा आवश्यक पर्छ । त्यो मध्ये ४०० हेक्टर जतिको मुआब्जा बाँडिसकेका छौं । अझै करिब १०० हेक्टरको मुआब्जा दिई जगा प्राप्ति गर्न बाँकी छ । जग्गा प्राप्ति नगरी काम अघि बढाउन सकिँदैन, ठेक्का लाग्न पनि मुस्किल छ,’ आयोजना निर्देशक देवकोटाले भने ।
जग्गाको मूल्यांकन अनुसार सडकले छोएका जमिनको प्रतिकठ्ठा १६ लाख २५ हजार रुपैयाँ रहेको छ । भित्री भागमा २ लाख ९० हजार रुपैयाँ प्रतिकठ्ठा भुक्तानी दिने गरी मूल्यांकन गरिएको छ ।
