विगत ३० वर्षको चिनियाँ अर्थतन्त्रको समष्टिगत र सहज तस्वीर केही कुराले खिच्न सक्छ भने त्यो हो, ०.२५ डलर (करिब २५–२६ नेपाली रुपैंया) पर्ने साधारण एक कचौरा चाउचाउ !
सन् २००१ देखि २०११ सम्म चिनीयाँ अर्थतन्त्र शिखरमा थियो । त्यो समय तयारी चाउचाउको विक्री १ सय ४० प्रतिशतले बढेर ४३ अर्ब कचौरा वा प्याकेट पुगेको थियो । दशौंलाख किसानहरु औद्योगिक मजदुरको रुपमा सहर पसेका थिए ।
सन् २०११ मा चीनको श्रम बजार ह्वात्तै बढेको थियो । त्यो विन्दु पछि सहर पस्ने मजदुर र चाउचाउको खपत दुवै घट्न थाल्यो । सन् २०१६ सम्म आइपुग्दा चाउचाउको विक्री ७ अर्ब प्याकेटले (प्रति वर्ष) घट्यो । र, चीनको चाउचाउ बनाउने सबैभन्दा ठूलो कम्पनी हङकङ सेयर बजारबाट हट्यो । चीनमा चाउचाउको ‘बुम’ फुस्स फुस्कियो ।
तर, यो कथाको अन्त्य होइन । पूँजीबजार सम्बन्धी चर्चित एक जर्नलले प्रकाशित गरेको रिर्पोटले चीनको अर्थतन्त्र धिमा भएपनि सन् २०१९ को पहिलो ६ महिनामा चाउचाउको व्यापार ७.५ प्रतिशतले बढेको जनाएको छ । चिनीयाँहरु फेरी ४० अर्ब प्याकेट चाउचाउ खपत गर्न थालेका छन् । यो अप्रत्यासित पूर्नउत्थानको पछाडी चिनीयाँ अर्थतन्त्रमा आएका केही महत्वपूर्ण परिर्वतनहरु कारणका रुपमा रहेका छन् ।
चाउचाउको व्यापारमा आएको बृद्धिको सम्बन्ध पछिल्लो समय चीनमा बढेको धनी मानिसहरुको संख्यासँग रहेको छ । पहिले चाउचाउको बिज्ञापन बिद्यार्थी र कम पैसा कमाउने मजदुरहरुलाई केन्द्रित गरेर गरिन्थ्यो । तर, मानिसहरुको आम्दानी बढ्न थालेपछि चाउचाउ कम्पनीहरुले राम्रो गुणस्तरको चाउचाउ बढी मूल्य राखेर धनी वर्गलाई केन्द्रित गर्न थालेका छन् ।
पूँजीबजार सम्बन्धी चर्चित एक जर्नलले प्रकाशित गरेको रिर्पोटले चीनको अर्थतन्त्र धिमा भएपनि सन् २०१९ को पहिलो ६ महिनामा चाउचाउको व्यापार ७.५ प्रतिशतले बढेको जनाएको छ । चिनीयाँहरु फेरी ४० अर्ब प्याकेट चाउचाउ खपत गर्न थालेका छन् । यो अप्रत्यासित पूर्नउत्थानको पछाडी चिनीयाँ अर्थतन्त्रमा आएका केही महत्वपूर्ण परिर्वतनहरु कारणका रुपमा रहेका छन् ।
‘प्रिमियमाइजेशन’को नाम दिइएको यो रणनिती चीन भरी चाउचाउ उत्पादक कम्पनीहरुले पछ्याएका छन् । र, यसले नतिजा दिएको छ । एउटा ठूलो चाउचाउ कम्पनीले आफ्नो कुल कारोबारको ४० प्रतिशत यहि ‘प्रिमियम’ कारोबारबाट भएको जनाएको छ ।
चाउचाउको व्यापार बढ्नु पछाडिको अर्को कारण भनेको खाना डेलिभरी गर्ने कम्पनीहरु परिपक्व हुँदै जानु पनि हो । सन् २०१० को मध्य तिर ताजा खानेकुरा डेलिभरी गर्ने कम्पनीहरु धेरै लगानी जुटाएर बजारमा आएका थिए । अत्यन्तै धेरै लगानी जुटाएका यस्ता ‘स्र्टाट अप’ले विशेष छुटमा ताजा खाना डेलिभरी गर्दथे जसले चाउचाउसँग तीव्र प्रतिस्पर्धा गर्दथ्यो ।
कुनै समय सांघाईमा तजा ‘डम्पलिङ’ सुप १.२५ डलरमै पाइन्थ्यो । यसले तल्लो वर्गका कामदारहरुलाई आकर्षित गर्नु स्वभाविकै हो । एक विश्लेषणका अनुसार खाना डेलिभरीको कारोबार १ प्रतिशत बढ्नु भनेको चाउचाउको खपत .०५ प्रतिशत घट्नु हुन्थ्यो । र, यस्ता १ प्रतिशत धेरै पटक बृद्धि भएको थियो । सन् २०१८ मा चीनमा ११ अर्ब पटक खाना डेलभरी भएको थियो ।
तर, अन्य क्षेत्रमा झैं, यस्ता डेलिभरी स्टार्ट अपहरुले पनि दबाव महशुस गर्न थाले । त्यसैले उनीहरुले पनि नाफाका लागि मूल्य बढाउन थाले । एक अध्ययनका अनुसार रेष्टुरेन्टहरु अहिले एउटा अर्डर डेलिभरी गराउन २० प्रतिशतसम्म तिर्नुपर्ने भएको छ । यस्ता मूल्यहरु अन्तत ग्राहकहरु तिरै सोझिने गरेको छ, जसले एकपटक फेरी चाउचाउलाई आकर्षक बनाएको छ ।
अन्त्यमा, सुस्त हुँदै गएको अर्थतन्त्र र जिवनयापनको बढ्दो लागत पनि प्रमुख कारण हुँदै हो । यसले चिनीयाँहरुको अपेक्षा र खर्चहरु कतौटी गरेको छ । सुस्त खुद्रा व्यापार र अटो व्यापारले पनि यसको पुष्टि गरेकै छन् । चिनीयाँ उपभोक्ता उपभोग त गरिरहेका छन् छनौट भने अलि धेरै गर्न थालेका छन् । त्यसैले छुट बिनाका अन्य खानेकुरा भन्दा प्रिमियम चाउचाउनै बढी प्राथमिकतामा पर्न थालेको हो, जो ०.२५ डलरको साधारण चाउचाउ पनि रुचाउँदैनन् ।
चिनीयाँ चाउचाउ उत्पादकहरुका लागि भविष्य ‘बुलिस’ छ, अर्थतन्त्र सुस्त भएपनि । र, अरुका लागि अर्थतन्त्र अघि बढ्दै जाँदा धेरै छनौटहरु उपलब्ध भएका दृश्यहरु रोचक पनि छन् ।
एजेन्सीको सहयोगमा
