काठमाडौं । साढे २ वर्ष यता कोभिडका कारण संकुचित भएको विश्व अर्थतन्त्र लयमा आउन नपाउँदै युद्धको भूमरीमा गएको छ । करिब डेढ महिनादेखि युक्रेन र रुस बीचको जारी युद्धले विश्वव्यापी आपूर्तिमा समस्या ल्याएको छ भने मूल्यवृद्धि बढाएको छ ।

कोरोना महामारीबाट रिकभर भइरहेको अर्थतन्त्रमा विभिन्न अस्थिरता र अशान्त आर्थिक कियाकलापले फेरि विश्वव्यापी अर्थतन्त्र अझै पनि मन्दीको अवस्थामा जान्छ कि भन्ने जोखिम बढेको हो । विश्वव्यापी आर्थिक दृष्टिकोणलाई अर्थशास्त्रीहरूले अझै यो वर्ष पनि आर्थिक मन्दी नआउने अपेक्षा असम्भव भएको बताइरहेका छन् ।

युक्रेनमा युद्ध, रुसमाथिका प्रतिबन्धहरू, चीनको शून्य कोभिड नीति, मुद्रास्फीति वृद्धि, र अमेरिकाको रिजर्भ बैंकद्धारा ब्याज वृद्धि लगायत कारणहरूले विश्व अर्थतन्त्रलाई प्रभावित पारिरहेको छ ।

बिग्रिँदो आर्थिक अवस्था र गलत नीतिहरूले विश्व अर्थतन्त्रलाई मन्दीबाट संकूचनतर्फ लैजान सक्छ कि भन्ने प्रश्न उठेको अर्थविज्ञहरू बताउँछन् ।‘मन्दीहरू भविष्यवाणी गर्न गाह्रो छ । उदाहरणका लागि राम्रो अनुमानकर्ता फेडलाई मात्र थाहा छ कि हामी एकपछि मात्र मन्दीको अनुभव गरिरहेका छौं, पहिले होइन,’ वासिंगटन, डीसीको जर्ज वाशिंगटन विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्रकी प्राध्यापक तारा सिन्क्लेयरले भनिन् ।

अमेरिकाले हाल चार दशक यताकै उच्च मूल्य वृद्धिको सामना गरिरहेको छ । त्यहाँको रिजर्भ बैंकले यस्ता सूचकहरूको वृद्धि कम गर्न ऐतिहासिक रूपमा संघर्ष गरिरहेको छ ।

महामारीका कारण विश्व अर्थतन्त्र ४.३ प्रतिशतले संकूचन भएको दुई वर्षपछि मात्रै मन्दीले विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिलाई नकारात्मक हुन प्र्रोत्साहन दिने देखिएको छ । गत महिना फेडरल रिजर्भ बैंक अफ न्यूयोर्कका पूर्व अध्यक्ष बिल डडलीले चेतावनी दिएका थिए कि फेडरल रिजर्भले नीतिलाई कडा बनाउन धेरै लामो समय पर्खेकोले मन्दी अब वास्तवमा निश्चित थियो ।

आर्थिक मन्दीको वास्तविक जोखिम र फेडले मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा धेरै ढिलाइ गरिसकेको अर्थशास्त्रीहरूले बताएका छन । ‘उनीहरूलाई कठिन समस्या भएको छ,’ ड्यूक विश्वविद्यालयको फुक्वा स्कूल अफ बिजनेसका प्राध्यापक हार्वेले भने ‘के तिनीहरूले यसको नियन्त्रण गर्न छोडेका हुन । के यो वास्तविक जोखिम हो?’

अहिले अर्थशास्त्रीहरू अमेरिकी अर्थतन्त्रको बारेमा स्पष्ट र चिन्तित भएका छन् । गत महिना सीएनबीसीले गरेको सर्वेक्षणमा ८१ प्रतिशत अमेरिकी वयस्कहरूले सन् २०२२ मा मन्दीको सम्भावना भएको विश्वास व्यक्त गरेका थिए ।

अर्थशास्त्रीहरूले भने यसको विपरीत अर्को वर्षमा अमेरिकी मन्दीको सम्भावनालाई २०–३५ प्रतिशतमा सीमित हुने बताए । ‘बाइडेनको पूर्वाधारको उत्तेजना सुरु हुनेछ,’ टिम हार्कोर्ट, इन्स्टिच्युट फर पब्लिक पोलिसी एन्ड गभर्नेन्स विश्वविद्यालयको टेक्नोलोजी सिड्नीका प्रमुख अर्थशास्त्रीले भने, ‘यसले मध्यकालमा डेमोक्र्याटहरूलाई बचाउन सक्दैन तर अर्थव्यवस्थालाई बचाउन सक्छ । चीनको अर्थतन्त्रलाई नयाँ शाङ्घाई बन्दले असर गर्नेछ ।’

अहिलेको अर्थतन्त्रले रुस र युक्रेनको युद्ध सामना गरे पनि रुसमाथि लगाइने थप प्रतिबन्ध र दण्डात्मक कदमहरू आगामी दिनमा अर्थतन्त्र वृद्धिका कारकको रूपमा स्थापित हुने विज्ञहरूको प्रक्षेपण छ ।

युरोपले रूसी ऊर्जामा प्रतिबन्धहरूको प्रतिरोध गरेको छ । युरोपेली काउन्सिलका अध्यक्ष चार्ल्स मिशेलले युरोपमा ऊर्जाको मूल्य बढ्दै जाने बताएका छन् । विश्वको तेस्रो तेल निर्यातकर्ता रुसले पश्चिमा देशहरूको प्रतिबन्धपछि युरोप लगायत देशहरूको आपूर्ति प्रभावित बन्न पुगेको छ भने मूल्य वृद्धिको उकालो यात्रा जारी रहेको छ ।

रुसले आफूूमाथिको प्रतिबन्ध नहटाइए तेलको मूल्य दोब्बरले बढाउने यसअघि नै चेतावनी दिँदै आएको छ । यसले इन्धन संकटको अभाव खेपिरहेका देशहरूको आर्थिक वृद्धिमा गिरावट आउने आकलन गरिएको छ भने मूल्य वृद्धिले समग्र वित्तीय चक्र प्रभावित भएको छ ।

यसै अवधिमा चीनले कोभिडको फैलावट नियन्त्रण गर्न सीमामा गरिएको कडाइले उपभोग र विश्वव्यापी व्यापारमा अवरोधहरू सृजना गरेको छ । चीनको सांघाइमा दुई हप्ताभन्दा बढी समयदेखि विश्वको सबैभन्दा व्यस्त कन्टेनर पोर्ट तालाबन्दीमा छ । पछिल्ला हप्ताहरूमा लाममा राखेर सयौं जहाजहरू आफ्नो कार्गो अनलोड गर्न खोजिरहेका छन् ।

हङकङ युनिभर्सिटी अफ साइन्स एण्ड टेक्नोलोजीका चिनियाँ अर्थतन्त्रका विज्ञ कार्स्टेन होल्जले चीनले यस वर्षको आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य ५.५ प्रतिशत पूरा गर्ने सम्भावना नभएको बताए ।

‘जनवादी गणतन्त्र चीन हाल सजिलैसँग शून्य कोभिड केस परिदृश्यमा फर्कने सम्भावना छैन भन्ने कुरालाई ध्यानमा राख्दै, आपूर्ति श्रृंखलाहरू प्रभावित भइरहनेछन,’ उनले भने, ‘जसले मूल्य वृद्धि गर्न सहयोग गर्नेछ, यसले पश्चिमी केन्द्रीय बैंकहरूलाई ब्याज दर बढाउन दबाबमा योगदान पुर्याउनेछ ।’

पश्चिममा ब्याजदर बढ्दा मन्दी निम्त्याउने हो कि होइन भन्ने कुरा धेरै हदसम्म मागमा निर्भर गर्ने उनले बताए । अझै पनि, एशिया प्रशान्त क्षेत्रमा भने आर्थिक पूर्वानुमान समग्रमा उत्साहित रहेको यस क्षेत्रका वित्तीय जानकारहरू बताउँछन् ।

बुधवार जारी गरिएको आफ्नो पछिल्लो आर्थिक दृष्टिकोणमा एशियाली विकास बैंकले एशियाको विकासशील अर्थतन्त्र २०२२ मा ५.२ प्रतिशत र २०२३ मा ५.३ प्रतिशतले वृद्धि हुने अनुमान गरेको छ, जुन अघिल्लो प्रक्षेपणभन्दा थोरै कम छ ।

ह ज्यलनक प्यलनको नाटिक्सिसका एशियाका लागि वरिष्ठ अर्थशास्त्री ट्रिन्ह गुएनले सन २०२२ मा विश्वव्यापी मन्दी अझै असम्भव भएको बताए । ‘एशियाका लागि राम्रो खबर यो हो कि हामीसँग शून्य कोभिड नीतिको साथ चीन बाहेक वास्तविक दरहरू र गतिविधिहरूको सामान्यीकरण छ,’ गुयेनले भने, ‘यसले हामीलाई आर्थिक आँधीबेहरीको मौसममा मद्दत गर्नुपर्छ । वस्तुको मूल्य वृद्धि, वित्तीय अवस्था र चीनको सुस्तताले आर्थिक वृद्धिलाई कम गरिरहेको छ ।’

भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका लगायतका देशहरूमा अहिले युद्धको प्रभाव परेको छ । जसका कारण इन्धन आपूर्तिका निकै संकट देखापरेको छ । श्रीलंकाको अर्थतन्त्र टाट पल्टिने अवस्थामा पुगेको छ भने अन्य देशहरूको आर्थिक वृद्धि पनि सुस्त हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । -अलजजिरा