काठमाडौं ।सेयर बजारलाई बुझ्न मानिसहरु अहोरात्र खटिइरहेका हुन्छन् । तर, बुझ्न त्यति सजिलो भने छैन । सेयर बजार अर्थतन्त्रको ऐना हो भन्ने भनाइ धेरै चर्चित छ । तर, अहिले विश्वभरिको अर्थतन्त्र मन्दीमा जान लाग्दा पनि सेयर बजार भने उकालो लागिरहेको छ ।
नेपालको अर्थतन्त्र पनि महामारीको चपेटामा परेकै छ । तर, यहाँ पनि सेयर बजारले राम्रो लय समातेको छ ।
विश्वका ठूला कम्पनीहरु एप्पल, टेस्ला, रिलायन्स इत्यादिको त झन् कुरौ भएन । यी कम्पनीका मालिकहरुले यो महामारीको समयमा अर्बौं डलर कमाएका समाचारहरु हामीले पढिरहेकै छौं । कतिपयलाई यस्ता समाचारहरु अब दिगमिग नै लाग्ने पनि हुन थालिसकेका छन् । मानिसहरुलाई यस्ता समाचार अन्यायपूर्ण र निर्दयी लाग्न थालेका छन् ।
सेयर बजार र अर्थतन्त्र नितान्त फरक छन् । यी दुई बीचको सम्बन्ध यत्रतत्र छरिएका भेटिन्छन्, गणितीय अध्ययन गर्दा । अहिलेको समयमा भने यो सम्बन्ध अझै छरिएको देखिएको छ । यस्तो पूर्ण नकारात्मक सम्बन्ध पहिले धेरै नदेखिएको यो क्षेत्र सम्बद्ध जानकारहरु बताउँछन् । अहिले अर्थतन्त्र जति खस्कियो, सेयर बजार त्यति उफ्रिएको देखिएको छ ।
त्यसो भए सेयर बजार र अर्थतन्त्र बीचको अ-सम्बन्धलाई कसरी बुझ्ने त ?
मानिसहरुलाइ लाग्छ सेयर बजार र अर्थतन्त्रका बीच सकारात्मक सम्बन्ध हुन्छ । तर, वास्तवमा सधैं त्यस्तो हुँदैन । सेयर बजार र अर्थतन्त्र नितान्त फरक छन् । यी दुई बीचको सम्बन्ध यत्रतत्र छरिएका भेटिन्छन्, गणितीय अध्ययन गर्दा । अहिलेको समयमा भने यो सम्बन्ध अझै छरिएको देखिएको छ । यस्तो पूर्ण नकारात्मक सम्बन्ध पहिले धेरै नदेखिएको यो क्षेत्र सम्बद्ध जानकारहरु बताउँछन् । अहिले अर्थतन्त्र जति खस्कियो, सेयर बजार त्यति उफ्रिएको देखिएको छ ।
सेयर बजारलाई केलाएर र गम्भीर ढंगले हेर्यो भने यो एउटा ‘मिस्ट्री’ (रहस्यमयी) झैं लाग्छ । यहाँ वास्तविक समाचारभन्दा पनि लगानीकर्ताले उक्त समाचारको कसरी मूल्याङ्कन गर्छन् भन्ने कुराले बढी महत्व राखेको देखिन्छ । ठोस विषयभन्दा पनि मनोविज्ञान धेरै हावी भएको देखिन्छ ।
उदाहरणका लागि निवर्तमान अर्थमन्त्री युवराज खतिवडालाई लिँदा हुन्छ । उनले सेयर बजारलाइ नराम्रो हुने त्यस्तो कुनै नीतिगत निर्णय गरेका होइनन् । तर, उनी जान्छन्भन्दा सेयर बजार बढ्ने र बस्छन् भन्दा घट्ने प्रक्रिया चलिरह्यो ।
सर्वसाधारणलाई लागेको हुनसक्छ कि अहिले अर्थतन्त्र केही कमजोर भए पनि विश्व यो महामारीबाट बाहिर निस्केपछि हामी सहज अवस्थामा आइहाल्छौं नि भन्ने लागेको हुनसक्छ । यो सत्य पनि हो । तर, सत्य यति मात्र हुन्थ्यो भने यस्तो असहज अवस्थामा बजार विस्तारै बढ्थ्यो होला । यसरी उछाल नै किन आउँथ्यो ? यसको मतलब अरु धेरै कुराले यहाँ प्रभाव पारेका छन् ।
सायद नयाँ लगानीकर्ताहरु बजारमा पस्न थालेका कारण पनि यस्तो भएको हुनसक्छ । पछिल्लो समय सेयर बजारमा लगानी गर्न प्राविधिक रुपमा सहज हुँदै गएका कारण धेरै नयाँ र युवा लगानीकर्ताहरु बजार पस्न थालेका छन् । यो संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गइरहेको छ ।
गत असार मसान्तसम्म करिब ३३ हजार लगानीकर्ताले अनलाइन ट्रेडिङ लिएका थिए भने अहिले डेढ महिनाको अवधिमा यो संख्या बढेर ६५ हजार पुगिसकेको छ । औसतमा यो संख्या दैनिक ८ सयले बढिरहेको नेप्से स्रोत बताउँछ । यी थपिएका लगानीकर्ताहरु धेरै युवा र नयाँ छन् ।
घरमा थुनिएर लामो समय बस्दा, अन्य क्षेत्रका काम ठप्प हुँदा र अब केही गर्नुपर्छ भन्ने सोचले पनि होला सेयर कारोबारीहरु यो समय ह्वात्तै बढे । विश्वभरी नै यही ट्रेण्ड देखिएको यो क्षेत्र सम्बद्ध मानिसहरु बताउँछन् । यसैले गर्दा अर्थतन्त्र र यो बजार बीच पहिला कहिल्यै नदेखिएको तहको नकारात्मक सम्बन्ध पनि देखिन पुगेको छ ।
अब सेयर बजार यसरी बढेर नयाँ लगानीकर्ताले यस्तो मन्दीको समयमा पनि केही आम्दानी गरेपछि स्वभावीक रुपमा अन्य धेरै लगानीकर्ताहरु थपिने नै भए । र, जति लगानीकर्ता वा कारोबारी थपिए उती सेयर बजार माथि जाने माहोल त बन्ने नै भयो ।
यस्तो समयमा सेयर बजारमा सूचीकृत कम्पनीहरुको नाफा घट्नु र संभावीत लाभांश घट्नुले पनि खासै लगानीकर्ताहरु माझ खासै असर पार्ने कुरा भएन । अनि अर्को कुरा बैंकको ब्याजदर घटेको छ । अर्थात, ऋण लिएर सेयर बजारमा लगानी गर्ने हो भने लागत सस्तिएको छ ।
