काठमाडौं । हाल संचालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंक मध्ये १८ वटाको आधारदर (बेसरेट) ७ प्रतिशत तल झरेको छ । फागुन मसान्तसम्म प्राइम कमर्शियल र एनआइसी एसिया बाहेक अरू सबैको बेसरेट ७ प्रतिशतभन्दा तल झरेको हो ।
बैंकहरूले २०८० कात्तिक यता लगातार महिनैपिच्छे निक्षेपको ब्याजदर घटाउँदा लागत घट्न गई बेसरेट पनि सस्तिएको हो । बेसरेट घट्दै गएसँगै कर्जाको ब्याजदर पनि निकै सस्तिएको छ ।
वाणिज्य बैंकहरूले चैतका लागि सार्वजनिक गरेको बेसरेट अनुसार औसत बेसरेट ६.४७ प्रतिशतमा झरेको छ । यो ३ वर्ष यताकै सस्तो हो । पछिल्लो १ वर्षमा मात्रै बैंकहरूको बेसरेट २ प्रतिशत बिन्दुले घटेको छ ।
बैंकिङ प्रणलीमा तरलता अभाव हुँदै गएपछि बैंकहरूले निक्षेपको ब्याज बढाउँदा २०७८ असारदेखि बेसरेट महँगिँदै गएको थियो । सो बेला औसतमा ६.८९ प्रतिशत रहेको बेसरेट २०७९ पुसमा बढेर १०.७८ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । त्यसपछि घट्न थालेको बेसरेट अहिले साढे ६ प्रतिशतमा झरेको हो ।
आर्थिक शिथिलताका कारण कर्जाको माग नबढेपछि बैंकहरूले १८ महिना यता लगातार निक्षेपको ब्याज घटाउँदा ब्याज खर्च कटौती हुन गई बेसरेट सस्तिएको हो । पछिल्लो १ वर्षको अवधिमै बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर साढे ४ प्रतिशतसम्म घटाएका छन् भने औसतमै ३ प्रतिशतले घटेको छ । जसको सकारात्मक प्रभाव बेसरेटमा देखिएको हो ।
बैंकिङ प्रणालीमा तरलता (लगानी योग्य रकम) थुप्रिएपछि बैंकहरूले लागत घटाउन निक्षेपको ब्याजदर घटाउँदै आएका छन् । विगतमा तरलता अभावका कारण बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर नै १२ प्रतिशतसम्म पुर्याएका थिए । जसकारण बैंकहरूको औसत बेसरेट नै दोहोरो अंकका पुगेको थियो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले नीतिगत दरहरू घटाउँदा पनि बैंकहरूलाई ब्याजदर घटाउन सहयोग पुगेको छ । राष्ट्र बैंकले चालु आवको मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समीक्षा मार्फत राष्ट्र बैंकले बैंकदर ७ प्रतिशतबाट ६.५ प्रतिशत, नीतिगत दर ५.५ प्रतिशतबाट ५ प्रतिशत र निक्षेप संकलन बोलकबोलदर ३ प्रतिशतमा झारेको थियो ।
२० बैंकमध्ये अहिले १८ वटाले चाहेमा ७ प्रतिशत हाराहारीमै कर्जा दिन सक्छन् । बैंकहरूले चाहेमा १ प्रतिशतभन्दा कम प्रिमियममा पनि ऋण दिन सक्छन् । र, अहिले केही बैंकले ०.२५ प्रतिशत प्रिमियममा मात्रै पनि ऋण दिन थालेका छन् । नयाँ ऋणको माग नभए पनि अहिले बैंकहरू बीच एक अर्काको पुरानो कर्जा खोस्ने अस्वस्थ्य प्रतिस्पर्धा चल्न थालेकाले अति न्यून प्रिमियममा ऋण दिन थालेका छन् । यसले केही बैंकलाई घाटा पुगे पनि ग्राहकलाई भने फाइदा पुगेको छ । विगतमा १८ प्रतिशतसम्म पुगेको कर्जाको ब्याजदर अहिले अधिकतम ११/१२ प्रतिशतमा झरेको छ ।
कुन बैंकबाट पाइन्छ सस्तोमा ऋण ?
बैंकहरूले आफ्नो लागत अनुसार आधारदर तय गर्छन् । आधारदरमा आएको फेरबदल अनुसार कर्जाको ब्याजदर पनि फरक पर्छ । कुन बैंकबाट सस्तोमा ऋण पाइन्छ भन्ने कुरा बैंकहरूको बेसरेटमा भर पर्दछ । तुलनात्मक रूपमा कम बेसरेट भएका बैंकहरूले सस्तोमा ऋण दिन सक्छन् भने बेसरेट धेरै भएका बैंकको ब्याजदर महँगो हुन्छ ।
ऋणको प्रकृति अनुसार बैंकहरूले प्रिमियम दर कम र धेरै जोड्ने गरेका छन् । त्यसैले कर्जाको ब्याजदर ब्याजदर सस्तो र महँगो तय गर्छ । अहिले वाणिज्य बैंकहरूले आधारदरमा अधिकतम ५ प्रतिशतसम्म प्रिमियम जोडेर ऋण दिँदै आएका छन् भने न्यूनतम ०.५ प्रतिशत प्रिमियममै ऋण दिन्छन् ।
हाल विदेशी स्वामित्वको स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकले सबैभन्दा सस्तोमा ऋण दिन सक्छ । यस बैंकको बेसरेट ५.०३ प्रतिशत छ । यो हाल संचालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकमध्ये सबैभन्दा सस्तो हो । चार्टर्डले बेसरेटमा न्यूनतम १ प्रतिशत प्रिमियम जोडेर पनि ६ प्रतिशतमै ऋण दिन सक्छ । बैंकले बेसरेटमा ५ प्रतिशत प्रिमियम जोडेर पनि अधिकतम् १० प्रतिशतमै ऋण दिन सक्छ ।
त्यसैगरी, सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य, नेपाल र निजी क्षेत्रको एभरेष्ट बैंकको पनि बेसरेट ६ प्रतिशतभन्दा कम छ । राष्ट्रिय वाणिज्यको ५.२८ प्रतिशत, एभरेष्टको ५.४६ प्रतिशत र नेपाल बैंकको ५.९६ प्रतिशत छ । यी बैंकले पनि चाहेमा न्यूनतम् साढे ६ प्रतिशत ब्याजदरमै ऋण दिन सक्छन् ।
त्यस्तै, नबिल, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा र कृषि विकास बैंकको बेसरेट साढे ६ प्रतिशतभन्दा कम छ । यी बैंकले पनि चाहेमा न्यूनतम ७ प्रतिशत ब्याजदरमै ऋण दिन सक्छन् ।
त्यसैगरी, एनएमबी, ग्लोबल आइएमई, सानिमा, हिमालयन, सिद्धार्थ, माछापुच्छ्रे, नेपाल एसबीआई, सिटिजन्स, प्रभु, कुमारी र लक्ष्मी सनराइजको बेसरेट ६.५ देखि ७ प्रतिशतभन्दा कम छ । यी बैंकले पनि चाहेमा न्यूनतम साढे ७ प्रतिशत ब्याजदरमै ऋण दिन सक्छन् ।
२० बैंक मध्ये प्राइम कमर्शियल र एनआइसी एशियाको मात्रै बेसरेट ७ प्रतिशत माथि छ । तुलनात्मक रुपमा यी बैंकबाट ऋण लिँदा केही महँगो पर्छ । विगतमा महँगो निक्षेप उठाएका कारण यी बैंकको बेसरेट घट्न नसकेको हो ।
